Türkiye’de, Osmanlı’nın son zamanlarından bu yana her zaman, işgal edilen ülkenin kurtarılmasını, Cumhuriyetin batılı emperyalist ülkelerden “bağımsız” olarak kurulmasını içine sindiremeyen bir kesim olmuştur.
Bu kesim, Cumhuriyete ve kurucusu Atatürk’e suçlamalarını ve eleştirilerini, kendi talepleri olan “manda-himaye” modelleri kabul edilmediği, kurucular “anti-emperyalist” yaklaşımlarından vazgeçmediği için derin bir öfkeyle, yalanlar ve demagojilerle dile getirmişlerdir.
İlk zamanların “mütareke aydınları” diye bilinen bu tiplerin ardılları, aradan bir asır geçtikten sonra bile asılsız, adaletsiz ve yurtseverlikle uzaktan yakından ilgisi bulunmayan iftira ve karalamalarla bu cumhuriyeti itibarsızlaştırmaya, yıkmaya çalışmaktadır.
Bunlar, ikinci, üçüncü diye numaraladıkları yeni, itibarsız ve “batı emperyalizmine tam bağımlı cumhuriyetçiklerin” kurulmasına ön ayak olmak istemektedir.
Anti-emperyalist cumhuriyeti suçlarken kullandıkları en büyük argüman, kurtuluş savaşından sonra Anadolu’daki Rumlar’a büyük haksızlıklar yapıldığı, zulme uğratılıp ülkeden gönderildikleri, böylece Anadolu halkının bir “farklılığının, bir “renginin” yok edildiği iddiasıdır.
Meseleyi romantize ederseniz, belki de Anadolu deyişiyle “çiftinde çubuğunda”, kimseye zararı olmamış gariban insanların zorbalıkla topraklarından atıldığını düşünürsünüz.
Lakin, bana göre haberciliğin 5N1K kuralı, evrensel, düzgün tarihçiliğin de geçmiş zamanlı temel kuralı olmalıdır.
Kim, neyi, ne zaman, nerede, nasıl, niçin yapmıştır?
Bunun sonuçları ne olmuştur?
Bu sonuçlar kimlere, ne tür zararlar vermiştir?
***
Irkçılığa karşı olmak kuşkusuz çok güzel, herkeste olması zorunlu bir niteliktir.
Ancak, Irkçılığa karşıyım demekle ırkçılık karşıtı olunmaz.
Biri işgalci, diğeri vatanını savunan bir konumdaki iki ülkenin savaşı, bir meydanda iki ordunun karşı karşıya geldiği bir geçmiş zaman savaşı değildir.
Doğrudan işgal edilen ülkenin sivil halkıyla ve bu halkın yaşadığı, çalıştığı, ekmeğini kazandığı kentler, kasabalar, köylerin ele geçirilmesiyle ilgilidir bu savaş.
İşgal edilen ülkenin halkının tüm güvencelerinin elinden alınması demektir;
o halka karşı uygulanan her türlü zorbalığın, taciz ve tecavüzün “meşru, yargılanamaz, cezalandırılamaz” olduğu anlamına gelir.
***
1919-1922 Yunan-Türk savaşı, birçok bakımdan, işgal eden ülke ile işgal edilen ülke arasındaki başka savaşlara benzemez.
Zira bu savaşta, saldıran ülke ile saldırılan ülkenin halklarının yüzlerce yıl yan yana yaşamalarından kaynaklanan ortak özellikleri vardır.
Bu ortak özelliklerin en önemlisi, iki ülkede de kendi vatandaşı olan ama ötekinin soydaşı olan insanlar yaşamaktadır.
Dağılan bir imparatorluğunun halkları, kendi “ulusal” cumhuriyetlerini kurarken, karşı ülkeden nüfus unsurları da coğrafi sınırları içinde kalmıştır.
Bundan dolayı Yunanistan’da Türkler, Türkiye’de de Yunanlılarla soydaş olan Rumlar yaşamaktadır.
Yunanistan kurulup Türkiye’ye doğru kendi çapında genişlediğinde, İskeçe, Gümülcine ve Selanik gibi kentlerle birçok köy ve Ege’deki adalarda çok sayıda Türk kalmıştır.
(Bu konuda Yunanistan’ın geleneksel bakışı, meseleyi etnik olarak değil, dini olarak görmek yönündedir. Türk azınlık değil Müslüman azınlık demektedirler.)
Türkiye’de de, İstanbul dışında bütün batı, orta ve kuzey illerine yayılmış Rum nüfus vardır.
Rum nüfusun aidiyet duyguları Yunanistan’a, Türk nüfusun ise Türkiye’ye yöneliktir.
Her iki toplum da, içinde yaşadıkları yer itibariyle “komşu ülkenin” özlemi içindedir.
*
Birinci Dünya savaşından sonra Osmanlı payitahtı İstanbul’u işgal eden yabancı güçlerden İngiltere, ilk zamanlar Anadolu’yu da işgal etmeyi denemişti.
Örneğin Eskişehir Yunanlılardan önce, demiryolları kavşağını kontrol etmek isteyen İngiliz askerlerince işgal edilmişti.
İşgalci İngilizlerin serkeş davranışları, kadınlara sarkıntılık etmeleri, alkollü vaziyetlerde çıkardıkları olaylar halkın tepkisine yol açmış çatışmalar baş göstermiştir.
İngilizler, İstanbul dışındaki Anadolu işgalini sürdüremeyeceklerini anlayınca, taşeron kullanmaya karar vermişler ve bunun için Türklerle tarihi husumeti bulunan Yunanistan’ı görevlendirmişlerdir.
Yunanlılar, 15 Mayıs 1919’da İzmir’e çıkarak Anadolu işgalini başlatmışlar, adım adım ilerleyerek Ankara’ya 80 km uzaklıktaki Polatlı’ya kadar ilerlemişlerdir.
Bu ilerleyişleri sırasında (Türk köylerinde) yaptıkları sivil katliamları, yağmalar, yakıp yıkmalar, tecavüzler hep belgeleriyle kayda geçmiştir.
Peki, bu durum karşısında yüzyıllardır komşuları olan Rum ahali ne yapmıştır?
Evlerine astıkları Yunan bayraklarıyla komşularına zulmeden “yabancı” işgalcileri selamlamışlardır!
Üstelik, işgale uğrayan yerlerin delikanlıları vatan savunması için şehit ya da gazi olurken.
***
(Yaşanmış ve gerçekliğine çok sayıda tanıkla bizzat teyit edilmiş güvenilir bir köy anısı.)
Eskişehir’in merkeze 25-30 kilometre uzaklıktaki Yakaboyu yöresindeki çoğu yaşlı erkekler ile kadın ve çocuklardan oluşan köylüler, 1921 yılının bir ağustos sabahı, köylerini terk etmeye hazırlanıyorlardı.
Bu köylerden 10-15 km. uzaktaki Ağapınar köyü istasyonuna kadar trenle getirilip, köylerini işgal etmek üzere Eskişehir ovasını geçmeye koyulan Yunan askeri birlikleri yaklaşıyorlardı.
Birliklerin önündeki süvarilerin atlarının çıkardığı toz, uzaktan görülebiliyordu…
Eskişehir merkezini temmuz sonunda işgal eden düşman, çevredeki kasaba ve köyleri ele geçirmeye koyulmuştu.
Gündüzler köyünde oturan tek Rum ailenin reisi terzi Andon ile karısı Maria, o sabah, yortularda giydikleri bayramlıklarını kuşanmışlar, kendilerini “kurtarmaya” geldiklerini sandıkları soydaş askerleri karşılamaya hazırlanmışlardı.
Oysa, adını Osman Gazi’nin kardeşi Gündüz Bey’den alan köyün Türk sakinleriyle o güne kadar çok iyi geçinmişlerdi.
Herkes onları sever, düğünlerine çağırır, sevinç ve üzüntülerine ortak ederdi.
Onlar da, komşularına ellerinden geldiğince yardımcı olmaya çalışır, Müslüman bayramlarında ellerini öpmeye gelen çocuklara şeker dağıtırlardı.
Her zaman güler yüzlü, kibar ve zariftiler.
Geçinip giderlerdi sözün kısası; kimse de bu birlikte yaşamdan şikâyet etmezdi…
Babası Halilin oğlu Hüseyin’i 6 yıl kadar önce Çanakkale’de bir İngiliz top mermisinden fırlayan şarapnelin kafasına saplanması nedeniyle şehit vermiş olan 11 yaşındaki Fadime, o sabahın serinliği ve düşman askeri korkusu yüzünden titriyordu.
Dedesinin elini sıkı sıkı tutmuş olan Fadime, az önce caminin önündeki meydanda terzi Andon’un karısı Maria ile karşılaşmıştı.
Fadime, kısa zaman önce kendisine her zaman güler yüz gösteren ve şeker veren kadının, kendisini görünce yüzünün asıldığını görmüştü.
Kadın, ona bakıp bir tafra ile burnundan “hıh!” diye bir ses çıkararak tüylü bir şapka giydiği başını öbür tarafa çevirmişti.
Bayramlığını giymiş olan terzi Andon da, bu olanları sessizce izleyip başka tarafa bakmıştı.
Bu harekete şaşıran ve anlam veremeyen yetim kızın yüreğinde taşıdığı babasız yalnızlığı büyür gibi olmuş, korkusu katmerlenmişti.
Askerlik çağını çoktan geride bırakmış ihtiyarlar, bir kısmı daha önceki bitmek bilmeyen savaşlardan –sakat kalsalar da- sağ dönmeyi başarmış gaziler, çoğunun kocaları savaşta olan ya da “şehit haberi gelmiş” köyün kadınları, günlerdir düşman gelirse dağlara gitmenin hazırlığını yapıyorlardı.
Yorgan-yastık denk yapılmış, bulgur, fasulye, un ne bulunursa torbalara doldurulmuş, köydeki fırınlarda pişirilen ekmekler, çuvallara konulup öküzlerin koşulacağı arabalara yüklenmiş, az sayıda at ve eşekler de yüklenerek harekete hazır hale getirilmişti.
Düşmanın sığınacakları dağda onları bulamayacağını, zarar veremeyeceğini düşünüyorlardı.
Yunan askerleri yaklaşırken, yaşlı gözlerle, yenilmişlik duygusuyla dolu, 19 Mayıs 1919’da Samsun’da Mustafa Kemal Paşa’nın başlattığı hareketin nasıl geliştiğinden habersiz ve umutsuz şekilde ayrıldılar köylerinden; Eskişehir’in pek çok köylüsünün yaptığı gibi dağlara gittiler.
Geride evleri, yaşanmışlıkları, köy mezarlığındaki ölüleri ve düşman askerlerini sevinçle bağrına basmaya hazırlanan –eski- komşuları kaldı.
***
Bir yıldan biraz fazla bir zaman geçti aradan.
Hepimizin bildiği gibi düşman yenilgiye uğratıldı; panik içinde apar topar terk etti işgal ettiği yerleri.
Kaçarken, işgalden bir gün önce bizzat Mustafa Kemal Paşa’nın gelerek ahaliyi boşalttığı koca Eskişehir merkezini yakıp yıkmayı da ihmal etmedi.
Köylüler, dağlarda büyük zorluklarla, hastalık, açlık, soğukla cebelleşip birçok ölü de vererek geçen zamanın ardından 1922 Eylül’ünün ilk günlerinde köylerine geri döndüler.
Köyü yakıp yıkarak çekilen düşman askerinin ardından, kendilerinden yüz çeviren -eski- Rum komşuları da terk etmişti buraları.
Tabii, işgal sırasında Yunan ordusunun pek çok köyde yaptığı başka sözle ifade edilemeyecek mezalim’e gözlerini kapayan başka köylerin Rumları, bayraklarla, çiçeklerle sivil katliamlarını kutsayan “sivil ırkın” insanları, Türk köylerini basarak yağmalamak için çeteler kuran palikarya lakaplı Rum gençleri de “kendi askerlerinin” peşine takılıp kaçtılar.
Şimdi, bir bilinmezliğe doğru yola çıkma sırası onlardaydı.
Bu arada kazananların intikam almasından korkuyorlardı.
Haksız da sayılmazlardı.
Savaşı kazanmış ama henüz devletini kuramamış, bir ülkede, zafer kazanıldıktan sonra intikam duygularını sakinleştirmek çok zordur.
Bundan dolayı, hem Türkiye’de hem Yunanistan’da savaştan sonra da kalmış olan “öteki ülkelerle ilgili azınlıkların” yok edilmesini önlemek için mübadele anlaşması imzalanmıştır.
Bu anlaşma, Lozan’dan sonra yapılan en önemli ve en “insancıl” anlaşmadır ve zaman içinde belki de karşılıklı yaşanabilecek büyük katliamların önüne geçmiştir
***
İşgalciler gittikten sonra dedesi ve yakınlarının dağlara kaçırdığı Fadime de döndü köyüne.
Sonra büyüdü, evlendi, dört çocuğu oldu, genç yaşta kocasını yitirdi, çocuklarını büyüttü, birini köy enstitüsüne yollayıp öğretmen yaptı, hepsini evlendirdi, kanser oldu ve 45 yaşında, o kısacık ömrün sıska omuzlarına yüklediği tüm acı ve üzüntülerini yanına alıp ayrıldı aramızdan.
Anneannem olurdu.
***
Bundan tam 41 yıl önce, 1985 haziranında da şöyle bir şey yaşadım:
TRT adına Yunanistan erken genel seçimini izlemek üzere Atina’daydım.
Seçim günü, kameraman arkadaşım rahmetli Önder Berksan’la birlikte sandıkları dolaşıyor, seçmenlerden görüş alıyorduk.
Yanımıza yaklaşan 85-90 yaşlarındaki Yunanlı kadın, hararetle ellerimizi sıkıp bizi kucakladıktan sonra Türkçe,
“-Ben Kayserili’yim” dedi, “60 yıldan fazla oldu buralara göçeli ama unutamadım oraları bir türlü. Hiç aklımdan çıkmadı memleketim!”
Anlattığına göre şimdi “memleketim” dediği Türkiye ile Yunanistan arasında yapılan mübadele anlaşması sonrasında Türkiye’den gönderilen Rumlardandı.
İşgal günlerinde Yunan ordusunun Türkiye topraklarındaki her ilerleme haberini sevinçle karşıladıklarını, gelip kendilerini “egemen” kılmasını heyecanla beklediklerini anlattı.
Yunanistan’a gittiklerinde yerli halkın kendilerini nasıl “yoksul hayatına yeni bir yük” olarak karşıladığını, “Türk” diye “suçladığını ve “dışladığını” söyledi.
Gündüzler’deki terzi Andon’la karısı kadar bile yaşayamamışlardı o geçici “zafer” duygusunu.
Güvendikleri ordu, Polatlı’ya kadar ancak gidebilmiş, daha sonra da üst üste aldığı ağır yenilgilerin ardından inanılmaz bir hızla işgal ettiği ülkenin, Türkiye’nin topraklarını terk etmişti.
İngilizler başta olmak üzere Avrupalı emperyalist güçlerin “dolduruş ve yönlendirmesiyle” yaptıkları işgal girişimi, başta kendi halkları olmak üzere herkese zarar vermişti.
Türkiye’de de galip ama yaralı, şehitlerine ve tüm yitirdiklerine ağlayan, savaşlar yüzünden düşülen yoksulluğun yükünü kuşaklar boyu taşımak zorunda bırakılan bir halk kalacaktı geriye.
Saldırgan düşmanın zararı herkese olmuştu…
Tarih boyunca emperyalist çıkarlar uğruna başka ülkelere saldıran tüm insanlık düşmanları gibi…
İşte 19 Mayıs 1919’da Mustafa Kemal ve arkadaşlarının başlattığı ve 3 yılı aşkın bir süre sonra zaferle sonuçlanan Ulusal Kurtuluş savaşı, bu insanlık düşmanlarına karşı da yapılmıştı.
Sonuçta, İstanbul dışında Anadolu’da Rum kalmadı.
Türkiye’nin işgaline “içerden’ destek vermelerinin askeri sonucunu yaşadılar bir anlamda.
Ancak şimdi “ortak” denilen, toplumun renklerinin, farklılıklarının yok edildiği iftirasıyla adeta işgalciye destek verenler adına Cumhuriyeti ve Kurucusunun suçlayan bir karşı saldırı var.
Cumhuriyetin ırkçı olduğunu savunuyorlar!
Aslında ırkçılığın sağı-solu, rengi falan olmaz.
Bir -ya da birkaç- ırkı savunmak adına başka ırktan nefret etmek de ırkçılığın dik alasıdır.
Kendi adına değil de unutturduklarını sandıkları emperyalist ülkelerin sözde burjuva demokrasileri adına yaptıkları eylemler, ettikleri sözler bunun en önemli göstergesidir.
Irkçılık da, öteki taraf ırkçılığı da her yerde, her toplumda ve ortamda yanlıştır, lanetlidir, kötü niyetlidir.
