Bu günkü durağımız Kazakistan…
Şimdiye kadar batıdaki ülkelerle kıyaslamalar yaptık. Biraz da doğudaki ülkelere bakalım istedik.
İlişikteki listede, birinci sütunda Kazakistan’ın Galmart zincirinden alınan fiyatlar Tenge cinsinden yer alıyor. İkinci sütunda ise Kazakistan fiyatlarının TL’ye çevrilerek, üçüncü sütundaki Türkiye fiyatları ile kıyaslanması sağlanıyor.
Türkiye fiyatları ülkemizin en büyük 2 zincirine aittir. Zira bütün ürünleri tek yerde bulmak mümkün olamadı. Hatta bir ürünün fiyatını da 2 zincirde bulamayarak bir yerel zincirden aldım.
- Kazakistan fiyatlarını bizzat süpermarket içinden alan ve faydalanmamızı sağlayan (Batuhaniche) kardeşimize teşekkür ediyorum. Bu marketten et ve tavuk fiyatı alınmadığı için bu önemli eksiği de direkt Galmart kaynaklarından elde ettim.
- Listenin birinci sırasında yer alan ürün, Kazakistan’ın Sri Lanka’dan ithal ettiği siyah çaydır. Türkiye tarafında da o ülkeye komşu, Hindistan menşeli ithal siyah çayın (Ahmad Tea) fiyatını esas aldım.
- Döviz kuru olarak alışveriş tarihindeki ‘1 TL= 13,03 Tenge’ dikkate alınmıştır. 1 Euro 607 Tenge, 1 Dolar 518 Tenge karşılığıdır.
- Ürün bazında fiyat yuvarlamaları sebebiyle kurda küçük oynamalar olabilir. Ancak TOPLAM kısmına kurun tam olarak yansıdığı görülecektir.
- Listede 26 ürün yer almaktadır. Döviz bazında 13 üründe pahalıyız. 8 üründe ucuzuz, 5 üründe de ya aynıyız ya da çok küçük farklarla yakınız. Dolara endeksli de baksak netice değişmiyor.
Bu sanal alışverişin Kazakistan tarafında tutarı 45.664 Tenge, karşılığı ise 3.502 TL iken; Türkiye tarafında tutarı 4.821 TL’dir. Neticede bu ülkenin genel fiyatlarına göre de yüzde 38 pahalıyız.
- Kıyaslamaya dahil etmediğim alkollü içecek (viski, rakı, votka, şarap, bira) fiyatlarını da dikkate alsaydım, aradaki farkın daha da açılması kaçınılmazdı.
- Listede görüleceği üzere dünya genelinde pahalı olduğumuz ürünler burada da aynı sonucu vermiştir. Dana eti, tavuk eti, muz, yumurta, süt, dondurma, ayçiçek yağı rekor kırdığımız ürünler olarak yine karşımıza çıkmıştır.
- Bir müddet önce ABD’de, Türk markalarının daha düşük fiyatlarla satıldığını gündeme getirmiştim. Yine listede görüleceği üzere bir yerli ürünümüz (Pınar labne sarımsaklı) 5500 kilometre uzakta daha düşük fiyata satılabilmektedir. Elbette büyük lojistik maliyete (Nakliye, depolama ve stok yönetimi maliyeti başta olmak üzere) rağmen bu sahne izaha muhtaçtır.
- Kazakistan, yüzölçümü bakımından dünyanın en büyük dokuzuncu ülkesidir. Müslüman çoğunluklu ülkelerin ve Türk devletlerinin de en büyüğü ve doğal kaynaklar bakımından da en zenginidir.
- Türkiye’nin 3,5 katı büyüklüğündeki bu ülkenin nüfusu sadece 20 milyondur. Ülkede nüfus yoğunluğunun düşük olmasının nedeni dışarıya göçlerdir. Nüfusun çoğunluğu, ülkenin kuzey ve güney doğusunda yaşamaktadır. Ülkenin batı ve orta kısımlarında nüfus seyrektir.
- Topraklarının yüzde 77,5’i tarım arazisidir. Dünyanın en büyük yedinci buğday ihracatçısıdır.
- Daha az kamu borcu bulunmaktadır.
- Yüzde 5’i geçmeyen işsizlik oranı ve tek haneli enflasyonu en avantajlı taraflarıdır.
- Ülkenin kişi başına düşen milli geliri IMF tahminine göre 2025 yılı için 13.514 dolar çıkacaktır. Bu ortalama gelir bizden düşük olmasına rağmen, yukarda saydığım avantajlar sebebiyle tüketici geleceğinden hiç endişeli değildir.
Kaldı ki, ülkemizin gini katsayısı 0,420 iken, Kazakistan’ınki 0,270 dir. Bu aleyhimize çok büyük farktır. Zira gini katsayısı 0 ile 1 arasında bir değere sahip olurken ve 1’e yaklaştıkça ülkede gelir dağılımı adaletsizliğine işaret ederken, adaletin sağlanması için gini katsayısının sıfıra yaklaşması gerekmektedir. Aldıkları bu sonuç, yoksulluk sınırının altında yaşayan vatandaşlarının nüfusa oranını da sadece yüzde 2,6’da tutmaktadır.
Yani ülkelerin kişi başı milli geliri tek başına bir şey ifade etmez. Aynı zamanda gelir dağılımı adaleti var mı, ona da bakmak gerekir.
Sonuç olarak; bu farklılıkların dışında bir ülkede perakende ticaretin yapısını ve ne kadar sağlıklı işlediğini öğrenmek için de önce dağıtım kanalı çeşitliliğine bakmak iyi olur.
Kazakistan’da süpermarket zincirleri (yerli ve yabancı) dışında özellikle büyük şehirlerde, çiftçiler ve üreticiler tarafından doğrudan tüketicilere satış yapılan yerel pazarlar yaygındır. Çiftçiler ve üreticiler aynı ürünleri e-ticaret kanalıyla da doğrudan tüketicilere ulaştırmaktadırlar. Eğer fiyatların önemli kısmını süpermarket yerine bu kanallardan alsaydım, fark daha da açılırdı.
Ülke genelinde bu gelişmelerin nedeni, makul ve rekabetçi fiyatları iyi takip eden bilinçli tüketiciye sahip olmalarıdır. Dolayısıyla fiyatlandırma stratejisinin sadece ürün kalitesine göre değil, hedef kitleye göre de farklılaştığı görülmektedir. Yani perakendecilik açısından hangi satınalma gücüne sahip tüketiciye satış yapıldığına göre de kâr marjını ayarlamanın önceliği olmalıdır. Fiyatlama davranışlarının da, hedeflerin de buna göre planlanması isabetli olur. Yoksa yerli ürünlerimizde bile yabancılara göre dolar ve euro bazında pahalı kalıyorsak, sözün bittiği yerde olduğumuzu artık kabul etmemiz gerekir.
