Geçen yıl (15 ay önce) Macaristan ile bir fiyat kıyaslaması yapmıştık. O günden bugüne kadar nelerin değiştiğini görmek isteyince, yine değerli arkadaşım Mustafa Kalkandelen’den yeni bir araştırma için yardım istedim. Hiç düşünmeden kabul etti; eski ve yeni alışverişe ait birebir aynı olan ürünlerin fiyatlarını tekrar Budapeşte Aldi şubelerinden bizlere aktardı. Kendisine teşekkürlerimi sunuyorum.
Türkiye fiyatlarını da Carrefour’dan alarak ilişikteki listeyi hazırladım. İlk 2 sütunda Macaristan’ın 2024 ve 2025 fiyatlarını forint cinsinden, 3. ve 4. sütunlarda da Türkiye fiyatlarını TL cinsinden listeye yansıttım. En alt satırda da bütün fiyatların toplamını (dört ayrı sütunun) euro cinsinden sonlandırdım.
- Fiyatlar 5 Eylül 2025 tarihinde alınmış olup, güncel kur bilgileri;
1 Euro = 392,61 Forint, 1 TL = 8,15 Forint, 1 Euro = 48,17 TL şeklindeydi.
11 Haziran 2024 tarihindeki kur bilgileri ise;
1 Euro = 386 Forint, 1 TL = 11,34 Forint, 1 Euro = 36 TL şeklindeydi.
Görüldüğü gibi TL, forint karşısında % 28, euro karşısında % 34 değer kaybederken, Macar forinti’nin euro karşısındaki kaybı sadece % 1,7 olmuştur.
- Listede 33 ürün bulunmaktadır. Macaristan’da 11 ürün fiyatında düşüş olup, 5 üründe fiyat değişmemiştir. Yani bu ülkede ürünlerin yarısında fiyat artışı görülmemiştir.
- Türkiye’de tek üründe (zeytin yağ) fiyat düşüşü olup, fiyatı aynı kalan ürün yoktur. İşin kötüsü; çiçek balında, fıstık ezmesinde (Züber), filtre kahve ve avokado fiyatlarında % 100’den fazla artış vardır. Ayçiçek yağında ve Nutella’da % 100’e yakın, margarinde, peynirde ve pirinçte % 90’a yakın fiyat artışları görülmüştür.
- Son yıllarda dünyada gıda fiyatları düşerken, bizdeki fiyat artışlarının bütün haşmeti ile devam ettiğini de canlı örneklerle listede görmek mümkündür.
Somon balığı fiyatı o ülkede % 33 düşerken, bizde % 33 artmıştır. Süt fiyatı o ülkede % 8,5 düşerken, bizde % 23 artmıştır. Makarna fiyatı o ülkede % 8,5 düşerken, bizde % 27 artmıştır. Ananas fiyatı o ülkede % 17 düşerken, bizde % 50 artmıştır. Avokado fiyatı o ülkede % 21 düşerken, bizde % 118 artmıştır. Çiçek balı fiyatı o ülkede % 10 düşerken, bizde % 107 artmıştır. Ketçap fiyatı o ülkede % 31,5 düşerken, bizde % 54 artmıştır. Margarin fiyatı o ülkede % 28,5 düşerken, bizde % 89 artmıştır. Pilavlık bulgur fiyatı o ülkede % 11 düşerken, bizde % 32 artmıştır. Nutella fiyatı o ülkede % 10 düşerken, ülkemizde % 90 artmıştır. Macaristan’da fiyatı değişmeyen ürünlerin ise ülkemizdeki fiyat artış oranları; yumurta %54, pirinç % 82, muz % 57, su % 32 şeklindedir.
- Macaristan fiyatları toplamı 15 ayda forint bazında yüzde 3, euro bazında yüzde 4 artmıştır.
- Türkiye fiyatları toplamı 15 ayda TL bazında yüzde 49, euro bazında yüzde 8 artmıştır.
- Türkiye fiyatları Macaristan fiyatlarına göre; 2024 yılında % 28 pahalı iken, 2025 yılında % 33 daha pahalı hale gelmiştir. Yani zaman ilerledikçe iki ülke arasındaki farkın açıldığını izliyoruz.
- Buradan çıkan ilk sonuç, Macaristan’ın başarılı enflasyon mücadelesi yanında, bizdeki mücadelenin ne kadar etkisiz kaldığını göstermesidir.
- Türkiye’de net asgari ücret 2024 yılında 486 euro (17.002 TL) iken, bu yıl 459 euro’ya (22.104 TL) düşmüştür. Yani % 5.5 eksilmiştir.
- Macaristan’da net asgari ücret (az sayıda çalışana uygulanan) 2024 yılında 675 euro iken, 2025 yılında 727 euro’ya çıkmıştır. Yani % 8 artmıştır.
Bu ne demektir?
Macaristan tüketicisinin bize göre euro bazında geliri daha fazla iken, harcaması da bizden daha azdır. Dolayısıyla satınalma gücü bizden fazla demektir.
Peki her iki ülke çalışanı reel gelir açısından ne durumdadır?
Macaristan’da euro bazında (AB ülkesi olduğu için) nominal ücret % 8 artarken, fiyatlar genel seviyesindeki artış % 4’te kaldığı için bu ülke vatandaşı reel gelirini artırmıştır. Bizde ise nominal ücretin (TL) % 30 artmasına karşılık, fiyatlar genel seviyesi % 49 gibi daha fazla arttığı için reel ücret ve satınalma gücü azalmış demektir.
Bir başka örnek; 1 litre süt 40 TL iken, 60.000 TL maaşla 1500 litre süt alma gücünüz vardır. Süte gelen zam sonrasında raf fiyatı 60 TL, maaşa gelen zam sonrasında da yeni ücretiniz 75.000 TL olduysa, alabileceğiniz süt miktarı 1250 litreye düşer. Ve reel geliriniz azalmış, satınalma gücünüz düşmüş olur.
Sonuç olarak; çok önem verdiğim bencmarking (kıyaslama) alışkanlığım beni bu tip araştırmalara yöneltmektedir. ‘İki ülkede iki alışveriş’ yazı dizisine de bu amaçla başladım. Bizim görevimiz, daha çok zayıf yönleri ortaya çıkartmak ve bu çalışmaları teşvik etmektir. Bencmarking uygulamalarını başlatmak ise özel ve kamu kurumlarının yöneticilerine ait bir görevdir.
Bu uygulamalar daha çok işletmeler düzeyinde bir yönetim aracı olarak kullanılmaktadır. Ülkemizde bu konuda başarılı olmuş oldukça fazla şirket bulunmaktadır. Ancak bu çalışmalar sadece şirketler arasındaki uygulamalardan ibaret değildir. Bireysel performans veya ülkeler arasındaki işbirliği de kapsam dahilindedir. Ülkeler arasındaki çalışmaların en iyi örneği Avrupa Birliği içinde görülmektedir.
Kamu hizmetleri konu olunca verimliliği artırmak ilk amaç olmalıdır. Dolayısıyla benchmarking, politika araçlarının ülkeler arasındaki transferini içerir. Örneğin Dünya Bankası gibi uluslararası kuruluşlar tarafından Afrika ülkelerinde idari reformları teşvik için de kullanılır.
Dolayısıyla bu bakımdan bilhassa gelişmekte olan ülkeler, gelişmiş ülke uygulamalarını iyi izleyerek onlarla karşılıklı işbirliklerini zorlamalıdırlar.
Macaristan bu konuda en uygun partner olabilir. Nitekim 2023 yılında Türkiye-Macaristan arasında ‘Stratejik Ortaklık Anlaşması’ imzalanmıştır. Bunun kâğıt üzerinde kalmaması, canlı tutulması ve geliştirilmesi isabetli olur.
