Çağdaş Gazeteciler Derneği (ÇGD) Mart 2022 Medya İzleme Raporu’nu yayımladı.
Rapordan bazı paragraflar; Geçen yıl Halk TV’de yaptığı programa katılmak için gittiği kanal binası önünde 20 kişinin saldırısına uğrayan ve parmakları kırılan gazeteci Levent Gültekin’e saldıranların yargılandığı davada tutuksuz sanıklar Muhammed Emin Kılıç ve Ömer Doğru hakkında ‘kasten yaralama’ suçundan 11 ay 20’şer gün hapis cezası verildi ancak sanıkların ‘sosyal ilişkileri dikkate alınarak’ indirimli yapıldı, cezalarının açıklanmasını geriye bırakıldı ve sanıklar hapis cezası almadı.
Son dönemde artış gösteren baskı uygulamalarının başında gelen, haberlere erişim engeli koyma yetkisi genişletildi. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunu’na eklenen hükümle hukuki dayanaktan uzak keyfi erişim engellerine yol açıldı.
Mart ayında öne çıkan konuların başında gazetecilerin birbirinden farklı yollarla hedef gösterilmeleri, damgalanmalarıydı. Anayasa Mahkemesi’nin (AYM), farklı yayın politikalarına sahip yayın organlarının (Evrensel, Özgürlükçü Demokrasi, Yeni Yaşam, Yeni Asya, Aydınlık, Ortadoğu, Birgün, Milli Gazete, Cumhuriyet, Karar, Özgür Gelecek) 2017-2020 tarihleri arasında çeşitli nüshalarının tutuklulara verilmemesine dair aldığı ihlal kararına karşın tutuklu ve hükümlülerin haklarını kullanmalarının engellenmesine devam edildi.
Gazeteci Gökçer Tahincioğlu’nun Kiraz Ağacı isimli kitabı, “terör örgütü propagandası” yapıldığı gerekçesiyle Van Yüksek Güvenlikli Cezaevine sokulmadı.
İnternet haber sitesi Diken muhabiri Altan Sancar, ailesini ziyaret ettiği Diyarbakır’da arabası durdurularak kimliği belirsiz kişiler tarafından silahla gösterilerek, ‘Ayağını çok uzattın, akıllı ol’ diye tehdit edilmesi sonrası, savcılığa suç duyurusunda bulundu.
Halkın haber alma hakkı adına gazetecilerin nelerle karşılaştıklarını aktarabilmek için raporun tamamını yayınlıyoruz.
ÇAĞDAŞ GAZETECİLER DERNEĞİ
MEDYA İZLEME RAPORU
MART 2022
SANSÜR
1 Mart 2022: Twitter, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali gerekçesiyle Sputnik’te çalışan gazetecilerin hesaplarına “Rusya devletine bağlı medya” ibaresi ekledi. Hesabına Twitter’da ilgili ibare eklenenler arasında Sputnik Türkiye çalışanları da yer aldı.
2 Mart / 8Mart / 21 Mart 2022: Millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması gerekçesiyle; Etkin Haber, Kızıl Bayrak, Pir Haber Ajansı, Siyasi Haber, Yeni Yaşam Gazetesi, ETHA ve Özgür Gelecek Gazetesi erişime engellendi.
7 Mart 2022: İzmir 6. Sulh Ceza Hâkimliği, Karaburun Kaymakamı Serap Özmen Çetin’in satın aldığı arsayı yapılaştırmaya açtığı iddiasını içeren 154 habere erişim engeli getirmişti. Erişim engeli getirilen internet sayfaları içinde CHP İzmir Milletvekili Murat Bakan’ın internet sitesi ile sosyal medya paylaşımı da yer almıştı. Bakan, avukatı aracılığıyla bu karara itiraz etti. İncelenen itiraz, erişim engeli kararının kaldırılmasıyla sonuçlandı. Geri kalan 153 içeriğin erişim engeli ise kaldırılmadı.
7 Mart 2022: Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) Başkanı Ebubekir Şahin, haber bültenlerinde ve yorum programlarında gıda fiyatlarına dair yapılan konuşmalarla ve tartışmalarla ilgili sosyal medya hesabından bir açıklama paylaştı. Şahin “Kamuoyunun ve medya kuruluşlarımızın dikkatine” ibaresiyle yaptığı paylaşımında, “Son günlerde haber bültenlerinde ve yorum programlarında gıda fiyatlarına ilişkin bazı spekülatif açıklamaların yapıldığı dikkatimizi çekmektedir. Halkı yanlış yönlendiren, kaygı ve paniğe sevk eden yayınlar RTÜK tarafından dikkatle takip edilmektedir. Sağlıklı bir iletişim ortamının oluşması için medyamızın fiyat istikrarını bozan yayınlar yerine ilgili kurumların açıklamalarını haberlerine taşıması son derece önemlidir. Kamuoyunda yanlış algıya yol açan yayınlardan vazgeçmeyen kuruluşlar hakkında 6112 sayılı Yasa’nın ilgili hükümleri uygulanacaktır” ifadelerine yer verdi.
9 Mart 2022: İfade Özgürlüğü Derneğinin, emekli askeri hâkim Zeki Üçok‘un, Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar‘ın yardımcılarından Muhsin Dere‘nin ByLock kullanıcısı, Yunus Emre Karaosmanoğlu‘nun ise ABD’yle ilişkili olduğunu iddia ettiği açıklamalarıyla ilgili haberlerin erişime engellendiğini duyurduğu içeriği, “kişilik hakları ihlali” gerekçesiyle, Ankara 1. Sulh Ceza Hâkimliğinin kararı ile erişime engellendi.
11 Mart 2022: YouTube, Ukrayna’daki savaş sebebiyle, devlet tarafından finanse edilen Rus medya kuruluşlarını derhal engelleyeceğini duyurmasının ardından Sputnik Türkiye’nin YouTube hesabında erişim kesildi. Sayfaya girenler “Bu kanal ülkenizde kullanılamıyor” uyarısı ile karşılaştı.
14 Mart 2022: TBMM Genel Kurulunda kabul edilen Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunu’na göre, Bilgi Teknolojileri Kurumu (BTK) ve mahkemelerin görev alanında olan internet sitelerine erişimin engellenmesi yetkisine, Reklam Kurulu da ortak oldu. Reklam Kuruluna, internet ortamında yayınlanan ticari reklamlarla ilgili yükümlülüklere aykırı reklamlara, erişimin engellenme yetkisi getirildi. Reklam Kurulu, teknik olarak reklamı engelleyememesi durumunda, internet sitesinin tamamını erişime engelleme hakkına kavuştu. Böylece, yargı kararına ihtiyaç duyulmadan, internet sitelerine sansür uygulanabilecek.
15 Mart 2022: Anayasa Mahkemesi, Basın İlan Kurumunun resmi ilan ve reklam kesme cezalarıyla ilgili emsal niteliğinde bir ihlal kararı aldı. Mahkeme, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın başbakanlığı döneminde Mersin’de bir çiftçiye yönelik “artistlik yapma” ifadesinin bir köşe yazısında kullanıldığı gerekçesiyle Cumhuriyet gazetesine üç günlük resmi ilan kesme cezası verilmesinin ifade ve basın özgürlüğünün ihlali olduğuna hükmetti. Mahkeme, yerel mahkemeden ihlalin ortadan kaldırılmasını istedi.
21 Mart 2022: Artvin’de Şavşat Kaymakamı, ilçede 19 Mart 2022’de yapılması planlanan Halk TV’deki Görkemli Hatıralar programı canlı yayınına, oyuncu Orhan Aydın’ın programa katılmasını gerekçe göstererek izin vermedi. Kaymakamlığın kararını programın sunucusu Serhan Asker sosyal medya hesabından “Bize Şavşat Efkar Tepesi’nde yayın yapmamıza izin vermediler. Fakir Baykurt’a selam.. Bunu yayalım..” iletisiyle duyurdu. Oyuncu Orhan Aydın da olayı, “Şavşat Kaymakamı beni gerekçe(!) gösterip Halk TV Görkemli Hatıralar’ın Efkar Tepesi’nden canlı yayınına izin vermemiş.. Bu memleket kimin? Ben Şavşatlı’yım o kaymakam yarın gider Şavşat ve Efkar Tepesi ve Fakir Baykurt ve Şavşatlılar kalır” ifadeleriyle paylaştı.
22 Mart 2022: Van Yüksek Güvenlikli Cezaevindeki tutuklu Talat Şanlı, cezaevinde yaşadıkları hak ihlallerini Evrensel gazetesine gönderdiği bir mektupta kaleme aldı. Cezaevinde gazetelere, dergilere ve kitaplara uygulanan sansürden bahseden Şanlı, cezaevinin kütüphanesindeki kitaplar haricinde çoğu kitabın, çeşitli bahanelerle cezaevine alınmadığını; son dönemde alınmayan kitaplar arasında gazeteci Gökçer Tahincioğlu’nun Kiraz Ağacı kitabının olduğunu bildirdi. Şanlı, cezaevi idaresinin kitabı “terör örgütü propagandası” yaptığı gerekçesiyle engellediğini ifade etti.
24 Mart 2022: Gaziantep Valisi Davut Gül ve dönemin Vali Yardımcısı Hüseyin Yılmaz’ın da aralarında bulunduğu 6 kişi hakkında rüşvet ve usulsüzlük iddiasıyla suç duyurusunda bulunulduğunu ortaya çıkaran Cumhuriyet gazetesinin haberine, Anadolu 5. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından erişim yasağı getirildi. Esenyurthaber’de yer alan benzer içeriğe de erişim engeli konuldu.
26 Mart 2022: Tarikat yurdunda şiddet görüntülerine dair haber yayını nedeniyle Mezopotamya Ajansı sosyal medya hesabı kısıtlandı; Sendika.org ve Yeni Yaşam gazetesinin hesapları da süreli olarak kilitlendi.
29 Mart 2022: Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı devlet okullarında diken.com.tr’ye erişim engeli getirildi. Devlet okullarında görev yapan öğretmenler, MEB’e bağlı internet üzerinden Diken’den haber okumak istediğinde, “Erişmeye çalıştığınız sayfa MEB erişim politikaları gereğince engellenmiştir” uyarısı ile karşılaştı.
31 Mart 2022: Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) Başkanı Ebubekir Şahin, Ankara Ticaret Odasında düzenlenen Eko İklim Ekonomi ve İklim Değişikliği Zirvesinde “İklim Elçisi” olarak ödül alan oyuncu Beren Saat’in sözlerini dezenformasyon olarak gördüğünü söyledi. Söz konusu konuşmada oyuncu Beren Saat “Kadının giysisi siyasete malzeme yapılıyor, eğitim sistemimiz geriliyor, kadın bakanlığı kapatılıyor, kadınlar haklarını sistematik bir şekilde kaybediyor’ diye rahatsızlıklarımızı dile getirdiğimizde ‘köprülere, yollara bak ne kadar iyi çalışılıyor’ cevabını aldık” ifadelerini kullanmıştı. Bu sözler üzerine konuşmasında Şahin, “Toplumumuzla hiç bağdaşmayan, toplumumuzun birçok kesimi tarafından belki de yadırganacak bir dezenformasyonu, bir söylemi nasıl gözümüzün içine baka baka verdiğini hep beraber görmüş olduk. Medyamıza düşen görev ise bu tür dezenformasyonun topluma aktarılırken uyanık olması ve bunların engellenmesinde üzerine düşen rolü ve görevi yerine getirmesi şeklindedir” karşılığını verdi.
GÖZALTI, TUTUKLAMA, DAVA VE YARGI KARARLARI
1 Mart 2022: Cihan Ölmez’in “örgüt propagandası” suçlamasıyla yargılandığı davanın üçüncü duruşması, Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü. Mahkeme heyeti, Cihan Ölmez’in savunmasının alınması için çıkardığı yakalama emrinin infazının beklenmesine karar verdi. Dava, 7 Haziran 2022’ye erteledi.
1 Mart 2022: Cem Bahtiyar’ın sosyal medya paylaşımları gerekçe gösterilerek “örgüt propagandası” suçlamasıyla yargılandığı davanın dördüncü duruşması, Balıkesir 3. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü. Mahkeme heyeti, dosyadaki eksiklerin tamamlanması için davayı 2 Haziran 2022 tarihine erteledi.
2 Mart 2022: Jinnews muhabiri Rabia Önver’e, Yüksekova Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından sosyal medya paylaşımları dolayısıyla soruşturma açıldı. Rabia Önver, Yüksekova Terörle Mücadele Büro Amirliğine çağrılarak ifadesi alındı. Polisler, Rabia Önver’e; Paris’te öldürülen üç kadın siyasetçiye ilişkin paylaştığı video ve Roboski katliamına yönelik, “Bir annenin oğlunun cesedini topladığı yerdir” paylaşımı ile öldürülen Diyarbakır Barosu Başkanı Tahir Elçi’nin anmasına ilişkin paylaşımını sordu.
3 Mart 2022: Evrensel gazetesi eski Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Cem Şimşek’e verilen hapis cezası itirazı, istinaf mahkemesi tarafından reddedildi. Cem Şimşek’e 2015 yılında yayımlanan “Alman karikatüristler Erdoğan’ı fena çizdi” başlıklı haber nedeniyle “cumhurbaşkanına hakaret” suçunu işlediği iddia edilmiş ve 11 ay 20 gün hapis cezası kararı verilmişti.
3 Mart 2022: Kapatılan Özgür Gündem gazetesinin Genel Yayın Yönetmenleri Hüseyin Aykol ve Zana Bilir Kaya ile Sorumlu Yazı İşleri Müdürü İnan Kızılkaya ve siyasetçi Hatip Dicle’nin yargılandığı davanın görülmesine İstanbul 2. Asliye Ceza Mahkemesinde devam edildi. Haber ve köşe yazılarındaki ifadeler gerekçe gösterilerek, “Türk Milletini ve Türkiye Cumhuriyeti Devletini aşağılamak” suçlamasıyla süren dava, 16 Haziran 2022 tarihine ertelendi.
3 Mart 2022: TELE1 sunucusu Namık Koçak hakkında 2015-2020 yılları arasında yaptığı bazı sosyal medya paylaşımları nedeniyle “örgüt propagandası” suçlamasıyla açılan davanın ikinci duruşması, İstanbul 22. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü. Namık Koçak’ın avukatı, müvekkilinin paylaşımlarının düşünce ve ifade özgürlüğü kapsamında olduğunu belirterek beraat talep etti. Esas hakkındaki mütalaasını sunan savcı da beraat istedi. Mahkeme heyeti, suçun unsurları oluşmadığı gerekçesiyle Namık Koçak’ın beraatına karar verdi.
3 Mart 2022: Kapatılan Taraf gazetesinin eski yöneticileri Ahmet Altan, Yasemin Çongar, Yıldıray Oğur ve muhabiri Mehmet Baransu’nun 7 yıldır yargılandığı davanın otuz dokuzuncu duruşması İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü. Mahkeme heyeti, tutuklu yargılanan Mehmet Baransu’ya toplam 13 yıl hapis cezası verdi. Baransu’nun “devletin güvenliğine ilişkin belgeleri temin etme” suçundan 6 yıl, “devletin güvenliğine ilişkin bilgileri açıklama” suçundan 7 yıl hapsine hükmeden mahkeme heyeti, cezada indirime de gitmedi. Mahkeme; Ahmet Altan, Yasemin Çongar ve Yıldıray Oğur’un “devletin güvenliğine ilişkin belgeleri temin etme” suçundan 3 yıl 4 ay hapisle cezalandırılmasına, diğer suçlar yönünden beraatına hükmetti.
3 Mart 2022: Gazete dağıtıcıları Mikail Tunçdemir ve Ferhat Duman’ın “terör örgütüne bilerek ve isteyerek yardım etme” ve “örgüt propagandası” suçlamalarıyla yargılandığı davanın on dördüncü duruşması, Van 5. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü. Mahkeme heyeti, dosyadaki eksiklerin tamamlanmasının beklenmesine karar vererek davayı 28 Nisan 2022 tarihine erteledi.
4 / 11 Mart 2022: “Cumhurbaşkanına hakaret” suçlamasıyla 22 Ocak 2022 tarihinde tutuklanan Sedef Kabaş için Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru yapıldı. Başvuruda, derhal tahliyesinin sağlanarak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin ağır ihlaline son verilmesi talep edildi.
Sedef Kabaş’ın ilk duruşması, İstanbul 36. Asliye Ceza Mahkemesinde yapıldı. Sedef Kabaş, “Mevcut iktidarın bana ve bize yaşattıklarına rağmen gerçekleri söylemeye devam edeceğim. Ben bugün IŞİD üyesi olup, emniyetin canlı bomba listesinde olsaydım serbest olacaktım; uyuşturucu ticareti yapsaydım rahat rahat dolaşacaktım” dedi. Mahkeme heyeti; Sedef Kabaş’ın Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Adil Karaismailoğlu ve İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’ya “hakaret” suçlamasından beraatına, “cumhurbaşkanına hakaret” suçlamasından 2 yıl 4 ay hapisle cezalandırılmasına ve tutuklu bulunduğu süre göz önünde bulundurularak tahliyesine hükmetti.
4 Mart 2022: Mezopotamya Ajansı muhabiri Ahmet Kanbal’ın İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’nun 12 Nisan 2021 tarihinde istifa ettiğini duyurmasının ardından sosyal medya hesabından yaptığı, “Batacak gemiyi ilk önce fareler terk eder, evrensel bir sözdür; fareler gidince gemi de batar” paylaşımı nedeniyle “kamu görevlisine hakaret” davasının ilk duruşması, Mardin 1. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü. Mahkeme heyeti, suçlamanın basit yargılama usulüne tabi olduğu gerekçesiyle beraat kararı verildiğini ancak Süleyman Soylu’nun avukatlarının yaptığı itirazın üst mahkemece kabul edilmesi üzerine yargılamanın yeniden başladığını aktardı. Ahmet Kanbal, “Kullandığım söz evrensel bir söz olmakla beraber bir atasözüdür. İçişleri Bakanı olan şahsın burada ne bir resmi ne ismi ne de onun istifasına dair bir haber bağlantısı yoktur” dedi. Mahkeme heyeti, beraat kararı verdi.
4 / 29 Mart 2022: Rüstem Batum’un “devletin askeri ve emniyet teşkilatını alenen aşağılama” suçlamasıyla yargılandığı davanın on altıncı duruşması, İstanbul 43. Asliye Ceza Mahkemesinde görüldü. Mahkeme heyeti, yakalama emrinin infazının beklenmesine karar verdi. Dava, 24 Haziran 2022 tarihine erteledi.
Rüstem Batum hakkında “cumhurbaşkanına hakaret” ve “halkı kin ve düşmanlığa tahrik” suçlamalarıyla görülen davanın yedinci duruşması da, İstanbul 5. Asliye Ceza Mahkemesinde görüldü. Mahkeme heyeti, Rüstem Batum hakkında çıkarılan yakalama emrinin infazının beklenmesine karar vererek davayı 14 Haziran 2022 tarihine erteledi.
11 Mart 2022: Sultan Eylem Keleş, “cumhurbaşkanına hakaret” suçlamasıyla yargılandığı davanın ikinci duruşmasında, 1 yıl 2 ay 17 gün hapis cezasına çarptırıldı. Sultan Eylem Keleş, 9 Mart’ta İzmir 2. Asliye Ceza Mahkemesinin çıkarttığı yakalama emri dolayısıyla cezaevi görüşü için gittiği Elazığ’da havaalanında gözaltına alınmıştı.
11 Mart 2022: Bianet eski muhabiri gazeteci Beyza Kural’ı, 6 Kasım 2015 tarihinde Beyazıt’ta öğrencilerin YÖK protestosuna polis saldırısını takip ederken engelleyerek ters kelepçe takıp gözaltına almaya çalışan üç polisin yargılandığı davada, sanık polislerden Nihat Doğan ifade verdi. Diyarbakır 14. Asliye Ceza Mahkemesinde talimatla alınan ifadesinde sanık Nihat Doğan, suçlamaları reddetti.
14 Mart 2022: HDP Kocaeli milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu, Bolu Belediyesinde çalışan temizlik işçisinin Selahattin Demirtaş’ın fotoğrafını paylaştığı için işten çıkarıldığını iddia etti. Bolu Belediye Başkanı Tanju Özcan, HDP’lilerin yanı sıra gazeteciler Kemal Özkiraz ve Hilal Nesrin hakkında “halkı kin ve düşmanlığa tahrik”, “suçu ve suçluyu övme”, “kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret ve tehdit” suçlamalarıyla savcılığa suç duyurusunda bulunduğunu açıkladı.
16 Mart 2022: İzmit’te bulunan ofisinde 20 Şubat’ta silahla vurularak hayatını kaybeden Güngör Arslan’ın cinayet soruşturması devam ederken ailenin avukatı Cahit Çiftçi, Güngör Arslan’ın ofisinde basın toplantısı düzenledi. Güngör Arslan’ın eşi Suna Arslan ve kızı Nazlıcan Arslan da katıldığı toplantıda avukat Cahit Çiftçi, soruşturmada eksikler olduğunu, dosya kapsamına ilişkin sağlıklı bilgi alamadıklarını ifade etti.
17 Mart 2022: BirGün gazetesi politika editörü Mehmet Emin Kurnaz’ın “kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret” ve “cumhurbaşkanına hakaret” suçlamalarıyla yargılandığı üçüncü duruşması, İstanbul 2. Asliye Ceza Mahkemesinde görüldü. 25 Mayıs 2021 tarihinde yayımlanan “Çetelerin İktidarı” başlıklı yazıda MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a hakaret edildiği iddiasıyla açılan davanın duruşmasında; esas hakkındaki mütalaasını sunan savcı, Erdoğan ve Bahçeli’ye yönelik kullanılan “çete” kelimesinin “devletin resmi makamlarını temsil eden mağdurların şeref, onur ve saygınlığını rencide edecek mahiyette olduğu” gerekçesiyle Mehmet Emin Kurnaz’ın üzerine atılı suçlardan cezalandırılmasını istedi. Mehmet Emin Kurnaz’ın avukatı mütalaaya karşı beyanda bulunmak için süre istedi. Talebi kabul eden mahkeme, davayı 8 Eylül 2022 tarihine erteledi.
17 Mart 2022: Kapatılan Azadiya Welat gazetesi muhabiri Çetin Kurşun’un “örgüt propagandası” suçlamasıyla yargılandığı dava, Mardin 2. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü. Mahkeme heyeti, dosyanın “örgüt üyeliği” suçlamasıyla yargılandığı başka davanın dosyası ile birleştirilmesine karar verdi.
18 Mart 2022: Türkiye Gençlik Vakfından (TÜGVA) hukuka aykırı olarak verilerin ele geçirilip değiştirilerek sosyal medyada yayımlandığı iddiasına ilişkin soruşturma tamamlandı. İddianamede; TÜGVA “mağdur”, 24 Kasım 2021’de tutuklanan Ramazan Aydoğdu ve 22 Kasım 2021’de hakkında yakalama kararı çıkarılan gazeteci Cihan Yücel “şüpheli” sıfatıyla yer aldı. İddianamede, “Verileri hukuka aykırı olarak verme veya ele geçirme” ve “sistemi engelleme, bozma, verileri yok etme, değiştirme” suçlarından Ramazan Aydoğdu’ya 10 yıl 6 aya kadar ve Cihan Yücel’e 6 yıla kadar hapis cezası istendi.
20 Mart 2022: İstanbul Yenikapı’da Newroz kutlamalarını takip eden gazeteci Hayri Tunç gözaltına alındı.
22 Mart 2020: Diyarbakır’da sabah saatlerinde evlere düzenlenen baskınlarda Ertuş Bozkurt ve Mikail Barut gözaltına alındı. Haklarında yakalanma kararı olduğu gerekçesiyle gözaltına alınan Bozkurt ve Barut, Diyarbakır İl Emniyet Müdürlüğü’ne götürüldü. Bozkurt ve Barut, ifadelerinin ardından serbest bırakıldı.
23 Mart 2022: Diken internet haber sitesinin yazarlarından Levent Gültekin’e İstanbul Bakırköy’de Halk TV binasının önünde geçen yıl mart ayında saldırdıkları gerekçesiyle yargılanan ve iki ay tutuklu kalan Muhammed Emin Kılıç ve Ömer Doğru hakkında ‘kasten yaralama’ suçundan 11 ay 20’şer gün hapis cezası verildi. Mahkeme heyeti, sanıkların ‘sosyal ilişkilerini dikkate alarak’ indirimli olarak verdiği hapis cezasının açıklanmasını geriye bıraktığı için Kılıç ve Doğru hapse girmeyecek.
23 Mart 2022: Anayasa Mahkemesi (AYM); Evrensel, Özgürlükçü Demokrasi, Yeni Yaşam, Yeni Asya, Aydınlık, Ortadoğu, Birgün, Milli Gazete, Cumhuriyet, Karar ve Özgür Gelecek adlı gazete veya dergilerin 2017-2020 tarihleri arasında çeşitli nüshalarının tutuklulara verilmemesine dair yapılan bin 809 başvuruyu toplu inceleyerek, ihlal kararı verdi. AYM kararında, söz konusu süreli yayınların cezaevi idaresi tarafından tutuklulara verilmemesi “ifade özgürlüğünün ihlali” olduğu vurgulandı.
24 Mart 2022: Etkin Haber Ajansı (ETHA) editörü Semiha Şahin ve muhabiri Pınar Gayıp’ın da aralarında bulunduğu dört kişinin “örgüt üyeliği” ve “örgüt propagandası” suçlamalarıyla yargılandığı davanın on yedinci duruşması İstanbul 23. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü. Esas hakkındaki mütalaasını sunan savcı, Şahin ve Gayıp’ın üzerlerine atılı suçlardan cezalandırılmalarını istedi. Savcı, Şahin ve Gayıp’ın, ETHA’da çalışmasını suçlamalara kanıt olarak gösterdi. Mütalaada ayrıca Şahin ve Gayıp’ın sosyal medya paylaşımları ve habercilik faaliyetleri de suç unsuru sayıldı. Şahin ve Gayıp’ın avukatları esas hakkındaki mütalaaya karşı beyanda bulunmak için süre istedi. Süre talebini kabul eden mahkeme davayı 26 Mayıs 2022 tarihine erteledi.
24 Mart 2022: Can Dündar ve İnan Kızılkaya’nın “kamu görevlisine hakaret” suçlamasıyla yargılandığı davanın görülmesine İstanbul 2. Asliye Ceza Mahkemesinde devam edildi. Dündar ve Kızılkaya’nın avukatlarının mazeret bildirmesi nedeniyle dosya üzerinden görülen dava ileri bir tarihe ertelendi.
24 Mart/ 31 Mart 2022: Jinnews muhabiri Beritan Canözer hakkında Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yeni bir iddianame hazırlandı. Canözer, “Bêrîtan Sarya” isimli dijital medya hesabından yapılan paylaşımlar gerekçesiyle Başsavcılık tarafından açılan soruşturma kapsamında 4 Nisan 2021’de evine yapılan baskın ardından 4 gün gözaltında kalmıştı. Tutuklama talebiyle sevk edildiği hâkimlikte adli kontrol şartıyla serbest bırakılan Canözer hakkında, “Bêrîtan Sarya” isimli hesaptan yapılan paylaşımlar gerekçe gösterilerek, “basın yayın yoluyla örgüt propagandası yapmak” suçlamasıyla iddianame hazırlandı. Canözer, bu hesabın kendisine ait olmadığı ve paylaşımları kendisinin yapmadığına dair beyanları iddianamede yer aldı. Savcı, Canözer’in beyanlarının “suçtan kurtulmaya dönük” olduğunu öne sürdü ve iki ayrı dijital medya hesabından yaptığı paylaşımlarla “PKK eylem ve faaliyetlerini meşru gördüğünü” ileri sürerek, “basın ve yayın yoluyla örgüt propagandası yapma” suçlamasıyla 5 yıla kadar hapisle cezalandırılmasını istedi. Hazırlanan iddianame, Diyarbakır 4’üncü Ağır Ceza Mahkemesi tarafından kabul edildi.
Beritan Canözer’in “örgüt propagandası” suçlamasıyla yargılandığı davanın ilk duruşması Diyarbakır’da görüldü. Canözer, paylaşımların bazılarının kendisine ait olmayan bir hesaptan yapıldığını belirtti. Dava, 21 Haziran 2022 tarihine ertelendi.
24 Mart 2022: Kanun hükmünde kararname ile kapatılan Özgürlükçü Demokrasi gazetesinde 21 Ekim – 1 Kasım 2016 tarihleri arasında yayımlanan haberler nedeniyle Aziz Oruç ve Ersin Çaksu hakkında açılan davanın görülmesine İstanbul 2. Asliye Ceza Mahkemesinde devam edildi. Ersin Çaksu hakkında çıkarılan yakalama emrinin devamına karar veren mahkeme, davayı 27 Ekim 2022 tarihine erteledi.
30 Mart 2022: Hakkari’de Yüksekova Haber yetkilisi Erkan Çapraz’ın, HDP milletvekillerinin panel konuşmasını iki yıl önce YouTube üzerinden haberleştirdiği için “örgüt propagandası” iddiasıyla yargılandığı duruşmanın görülmesine başlandı. Dava, 10 Mayıs 2022 tarihine ertelendi.
30 Mart 2022: Emre Orman, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma kapsamında sabah saatlerinde İstanbul Ataşehir’deki evine düzenlenen polis baskınıyla gözaltına alındı. Üç gün gözaltında tutulan Emre Orman, adli kontrolle serbest bırakıldı.
31 Mart 2022: Yavuz Ekinci’nin 2014 ve 2015 yıllarında yaptığı sekiz sosyal medya paylaşımı nedeniyle “örgüt propagandası yapma” suçlamasıyla yargılandığı davanın üçüncü duruşması, İstanbul 34. Ağır Ceza Mahkemesinde görüldü. Duruşma savcısı “örgüt propagandası yapma” suçundan ceza talep etti. Mahkeme heyeti, Yavuz Ekici’nin 1 yıl 6 ay 22 gün hapisle cezalandırılmasına hükmetti. Ceza ertelendi.
31 Mart 2022: T3 Vakfı tarafından Sözcü yazarı Çiğdem Toker hakkında “İBB’den vakıflara ‘hizmet’ raporu” başlıklı yazısı nedeniyle açılan tazminat davası sonuçlandı. Küçükçekmece 10. Asliye Hukuk Mahkemesi, Çiğdem Toker’e 30 bin lira manevi tazminat cezası verdi.
31 Mart 2022: Gazeteciler Olcay Büyüktaş, Hazal Ocak, İpek Özbey ile foto muhabiri Vedat Arık’ın Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Fahrettin Altun’un Kuzguncuk’ta kiraladığı araziye izinsiz yaptırdığı belirtilen şömine ve çardağın İBB tarafından yıkılmasına ilişkin haber nedeniyle “terörle mücadelede görev almış kişileri hedef gösterme” ve “özel hayatın gizliliğini ihlal” suçlamalarıyla yargılandıkları dava, 27 Eylül 2022 tarihine ertelendi.
TEHDİT, HAKARET, HEDEF GÖSTERME, ŞİDDET
18 Mart 2022: Kapatılan Zaman gazetesinin eski muhabiri Ahmet Dönmez, bir süredir yaşadığı İsveç Stockholm’de iki kişinin saldırısına uğradı. Ahmet Dönmez, 6 yaşındaki kızının önünde gerçekleşen saldırı sonrasına bilincini kaybetti. Dönmez, hastaneye kaldırıldı ve yoğun bakım servisinde tedavi altına alındı. Ahmet Dönmez, “Soylu`nun mafyası Ayhan Bora Kaplan`ın yükseliş hikayesi” konulu YouTube videosundan sonra İhsan Hızarcı tarafından tehdit edilmişti. Ahmet Dönmez, kendisine WhatsApp üzerinden yapılan tehdit mesajlarını sosyal medya hesabından yayınlamıştı. Dönmez, “On videomda adı geçen Ankara mafyası İhsan Hızarcı, bu tehdit mesajını attı bana: İsveç’te olmana güvenme, 24 saat içinde kafanı kestiririm senin” ifadelerini kullanmıştı.
22 Mart 2022: Diken muhabiri Altan Sancar, ailesini ziyaret için gittiği Diyarbakır’da akşam kimliği belirsiz ve silahlı kişilerce tehdit edildi. Sancar, sonraki gün Eğil Cumhuriyet Başsavcılığı’nda suç duyurusu yaptı ve olay yerindeki kameraların incelenerek kişilerin kimliğinin tespit edilmesini istedi. Dilekçesinde iki kişi tarafından silahla tehdit edildiğini aktaran Altan Sancar, dokuz yıldır açık kimliği ile kamu yararına habercilik yapan bir gazeteci olduğunu ve “hayatından endişe ettiğini” kaydetti.
31 Mart 2022: Gazeteci Çiğdem Toker’in 2019 yılında Sözcü gazetesinde yayınlanan ‘İBB’den vakıflara hizmet raporu’ başlıklı, AKP döneminde İstanbul Büyükşehir Belediyesinin (İBB) kamu kaynaklarından Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a yakınlığıyla bilinen vakıf ve derneklere yüklü miktarda pay ayırdığını kaydeden yazısına yönelik Erdoğan’ın damadı Selçuk Bayraktar’ın yönetiminde olduğu Türkiye Teknoloji Takımı Vakfınca (T3) dava açılmıştı. Gazeteci Toker’in manevi tazminata çarptırıldığı yargılama sonucuna ilişkin Selçuk Bayraktar sosyal medya hesabından, “Yalancının mumu yatsıya kadar yanar… Bu, 2019 yerel seçim döneminde vakfımız aleyhine başlatılan kirli kampanyayı ve İBB’den para aldığı yalanını ilk yayan gazeteci müsveddesi. Gazetecilik; yalancılık sahtekarlık yüzsüzlük arsızlık da değildir” mesajıyla Toker’e hakaret etti, hedef gösterildi.
MANİPÜLASYONLAR / İLKE İHALLERİ
Rusya’nın Ukrayna’yı işgal haberleri
Şubat ayından Rusya’nın Ukrayna’yı işgaliyle başlayan savaş, Mart ayının da birinci gündemi oldu. Özellikle bölgeden yayın yapan kanalların basın ilkeleri açısından savaş kışkırtıcılığı yapmamaya özen gösterdiği dikkatleri çekerken, Habertürk internet haber sitesi yazarı Nagehan Alçı’nın, Ukrayna’ya giderek eski Devlet Başkanı Petro Poroşenko ile yaptığı röportaj sırasında giydiği Ukrayna bayraklı askeri parka, özellikle gazetecilerin haklı tepkisine neden oldu. Röportaj sırasında havanın soğuk olması nedeniyle parkayı giydiğini savunan Alçı, askeri parka giyerek gazetecilikte; habercinin ne bir simge ne de bir yargıyla haberin önüne geçmemesi gerekliliğini çiğnemiştir.
Çatışma bölgesinden aktarılan bilgilerin doğruluğu ve tarafsızlığındaki özene karşın özellikle AKP iktidarı güdümündeki gazete ve televizyon kanallarında yaşanan çatışmaların iç siyaset malzemesi yapılmasından kaçınılmadı. Rusya’nın Ukrayna’yı işgale yönelik başlattığı saldırı sürecindeki en önemli gelişmelerdin birini, Antalya Diplomasi Forumu’nda Rusya ve Ukrayna taraflarının buluşması oluşturdu. Görüşmelerde Türkiye’nin oynadığı rol çarpıtıldı, bölgedeki somut durumdan bağımsız tutularak “sorun çözüldü” havasında sunuldu. Toplantı, bir sonuç çıkmasa da kamuoyuna “Türkiye çözdü” havasında yansıtıldı.
Rusya’nın işgaliyle başlayan Rusya-Ukrayna arasındaki savaş sırasında Anadolu Ajansı (AA), bir haberi dört gün arayla iki kez servis etti. Haber Mariupol’de bir tiyatronun bombalandığına ilişkindi. 16 Mart 2022 tarihinde geçilen AA haberi “Ukrayna’nın Mariupol Belediye Meclisi: Rus uçakları şehirde yüzlerce sivilin saklandığı tiyatro binasını bombaladı” başlığını taşıyordu. 20 Mart 2022 tarihinde, “Ukrayna’da 400 kişinin sığındığı tiyatro binası bombalandı” haberinde de bombalandığı kaydedilen aynı tiyatro binasıydı.
Zam ve fahiş fiyat haberleri
Tüketim ürünlerinin fiyatlarındaki aşırı artış ile KDV’de yeni indirim geçen ayın gündem konuları arasındaydı. Ancak konuyla ilgili aktarılan haberlerde objektiflik ilkesine uyulmadığına sık sık şahit olundu. AKP iktidarının kontrolündeki yayın organlarında fahiş fiyatlara neden olarak stokçuluk ve bir grup markete hedef alındı. Hükümetin izlediği ekonomik politikalar bu yayın organlarında tek bir kere bile sorgulanmadı. Hükümetin bu konuda gerekeni yaptığı hatta ve hatta ekonomide herşey iyi gidecekken savaş nedeniyle kötüye gittiği ifade edilerek, Ukrayna savaşı yeni sorumlu gösterildi. İktidar yanlısı ve güdümündeki medyada ekonomik gidişattan olumsuz etkilenen çiftçinin, esnafın durumu; muhatapların görüşü alınarak değil iktidara yakın belli dernek ve birlikler üzerinden “durumumuz iyi, sorun yok herşey çok iyi” röportajlarıyla sürdürüldü. Özellikle A Haber, Kanal 24 gibi televizyon kanallar başta olmak üzere havuz medyası olarak tabir edilen medyada Avrupa ile enflasyon kıyaslamalarına bolca yer verildi. Avrupa’da % 4’e çıkan enflasyon, “Avrupa’da çöküş” başlığı ile verilirken Türkiye’deki yüzde 50’lik enflasyonun “önemli olmadığı” dahi söylendi.
İstanbul’da kesilen çınar ağaçlarıyla ilgili haberler
İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından Beşiktaş’ta 112 çınar ağacının kansere yakalanarak kesildiği haberi medyaya yansıdı. Söz konusu haber bir anda gündemin önemli başlıklarından oldu; bağımlı-eleştirel ayrımı olmaksızın medyanın büyük bir bölümünde haberler yapıldı. İktidara güdümündeki ve kontrolündeki yayın organları gelişmeyi, Ekrem İmamoğlu’na tepki düzleminde haberleştirdi, ağaçların kesilme gerekçesine yer vermedi. İktidara muhalif ancak Ekrem İmamoğlu’na ya da muhalefet partilerine yakın bazı kanal ve gazetelerde de konunun işlenmesi oldukça problemliydi. Tele1, KRT gibi kanallarda “Kesim talimatını AKP vermiş” gibi başlıklarla haber duyurulurken ağaç kesmenin yanlış olduğu ama kesimlerin 2007’de başladığı yönünde haberler yapıldı. Bu olay bağlamında medyanın genel fotoğrafı, kamuoyunu aydınlatıcı yayınlar yerine, “siyaseten yakın durulan yere” göre konumlanmaydı. TEMA başta olmak üzere Orman Mühendisleri Odası ve çeşitli derneklerce bilimsel bilgiler açıklanmasına karşın medyanın geneli söz konusu bilgilere yeterince aktarmadı. TEMA’nın görüşünü beğenmeyen Sabah gazetesi, “11 gün sonra konuştular” başlıklı, içerikten bağımsız, çarpıtma yorumlara imza atmıştır.
Seçim kanunu düzenlemesi haberleri
AKP ve MHP’nin teklifi Meclis’e sunulurken adete jet hızıyla yasalaştı. Bu teklif içerisinde seçim barajının yüzde 7’ye düşürülmesi, en kıdemli hâkimin il ve ilçe seçim kurulu başkanı olmasından vazgeçilmesi, yeni sistemde ittifak oylarının toplu sayılmasından vazgeçilerek her partinin oyuna göre vekil dağılımı yapılması gibi düzenlemeler olmasına karşın merkez medya genel olarak seçim barajının düşürülmesini ön plana çıkartarak, süreci “demokratik hamle” olarak yorumladı. Seçim barajının yüzde 7’den daha aşağı düşürülmesi gerekip gerekmediği, yüzde 7’nin sağlıklı olup olmadığı gibi konuların iktidar kontrolü ve güdümündeki medyada haberleştirilmediği görüldü. Söz konusu medyada, teklifle öngörülen vekil dağılımının ittifakın oylarının yerine partilerin oylarına göre yapılacak olmasının AKP’ye yarayacağına ilişkin haberler yer almazken, iktidarın politikalarına eleştirel yaklaşan yayın kuruluşlarında teklifin tüm boyutlarıyla ele alındığı görüldü. Demokratik işleyiş açısından belirleyici önemde olan seçim sistemine ilişkin bir düzenlemenin halkın doğru bilgilendirilmesi çerçevesinde aktarılmaması, iktidarın kontrolündeki ve güdümündeki medyada yıllardır süre gelen manipülasyonun yapısal boyuttaki sorununa işaret etmekteydi. Teklifin Meclis’te yasalaştırılma süreci ile bu süreçteki tartışmalar ve eleştirilerin gazetecilik ilkeleri çerçevesinde aktarılmadığı da not edildi.
