Ajans Bizim – DİSK-AR’ın enflasyon rakamlarına ilişkin değerlendirmesine göre, “Fiyatlarda bir düşüş söz konusu değil. Sadece fiyat artış hızı yavaşlıyor.”
DİSK-AR’ın, TÜİK’in açıkladığı enflasyon rakamları temel alınarak hazırlanan “Enflasyon Raporu” kamuoyu ile paylaşıldı.
Raporda, TÜİK’in açıkladığı rakamlara göre, TÜFE’nin yıllık yüzde 38,10, aylık yüzde 2,46 arttığı ve on iki aylık ortalamalara göre yüzde 51,26 olarak gerçekleştiği hatırlatıldı.
TÜİK’in paylaştığı bilgilere göre, 2025 Mart döneminde en yüksek fiyat artışı yıllık yüzde 80,42 ile eğitimde olduğu, gıda ve alkolsüz içecekler grubundaki artış ise yıllık artış yüzde 37,12 olarak açıklandığı ifade edildi.
Raporda şu değerlendirmelere yer verildi:
“TÜİK’e göre TÜFE yıllık yüzde 38,10, aylık yüzde 2,46 arttı. 12 aylık ortalamalara göre enflasyon ise yüzde 51,26 olarak açıklandı. TÜİK’e göre 2025 Mayıs ayından bu yana yıllık enflasyon artış hızında bir yavaşlama söz konusu.
Bunun temel nedenlerinden birinin baz etkisi olduğu biliniyor. Baz etkisi bir önceki yılın daha yüksek aylık enflasyonunun yerini cari yılda daha düşük bir aylık enflasyonun almasından kaynaklanıyor. Örneğin Şubat 2024’teki 4,58 oranındaki aylık enflasyonun yerini Şubat 2025’te yüzde 2,27 oranında enflasyon almıştır. Bu durum son 12 aylık artış hızının yavaşlamasına yol açıyor.
Enflasyonun artış hızı yavaşlasa da fiyatlar artmaya devam ediyor. Fiyatlarda bir düşüş söz konusu değil. Sadece fiyat artış hızı yavaşlıyor. Enflasyon hesabına esas olan fiyat endeksleri, madde fiyatlarının derlenmesiyle oluşturuluyor ve fiyatlardaki artışı daha çarpıcı bir biçimde ortaya koyuyor.
Buna göre TÜFE ile gıda fiyatları endeksi arasındaki fark açılmaya devam ediyor. 2003:100 bazlı TÜFE, Mart 2025’te 2.954’e yükseldi. Mart 2005’te yüzde 7,9 olan yıllık enflasyon oranı Mart 2025’te yüzde 38,1’e yükseldi.”
“Yük düşük gelirli grupların üzerinde”
Raporda, enflasyonun gelir grupları üzerindeki etkileri konusunda şu tespitler yer aldı:
“Gelir düzeyi ve harcama kalıplarının farklı olması nedeniyle toplumsal sınıf ve kesimleri enflasyon sonucu ortaya çıkan pahalılığı çok farklı hissediyor. TÜİK verilerine (2023) göre en düşük yüzde 20’lik gelir grubu toplam gelirin yüzde 6,3’ünü alırken, bu grubun harcamaları içinde gıdanın payı yüzde 36,6’dır. En yüksek yüzde 20’lik gelir grubu toplam gelirin yüzde 48,1’ini elde ederken harcamaları içindeki gıdanın payı yüzde 14,5’te kalmaktadır.
Böylece dar gelirli grupların gıda dışı harcamalar için geliri daha sınırlı kalırken yüksek gelir gruplarında bu miktar oldukça fazladır. Bu durum pahalılığın farklı toplumsal kesimlerde farklı hissedilmesine yol açmaktadır.
Dar gelirlilerin harcanabilir gelirlerinin sınırlı olması nedeniyle daha yoğun bir geçim sıkıntısı çekmektedir. Bu durum enflasyonun gelir gruplarına, farklı toplumsal kesim ve sınıflara göre önemli ölçüde farklı hissedildiğini ortaya koyuyor.
Buna göre en yüksek gelir grubunun birim geliri 763 olmaktadır. Aynı şekilde gelir gruplarının gıda harcaması da gelirlerine oranla yeniden hesaplanmış ve birime dönüştürülmüştür. Buna göre 100 birim gelir lede eden birinci yüzde 20’lik grup gıda için 36,6 birim harcama yapmakta ve elinde gıda dışı harcamalar için 63,4 birim kalmaktadır. Oysa en yüksek yüzde 20’lik grubun geliri 763 birim olup bunun 110,7 birimini gıdaya harcamakta ve elinde 653 birim gelir kalmaktadır.
Bu nedenle düşük gelir grupları daha düşük bütçeye sahip oldukları için ve bütçenin çok önemli bir bölümünü gıda için harcadıklarından dolayı kalan gelirleri ile geçinmeleri çok daha zor olmaktadır. Yüksek fiyat artışları düşük gelir gruplarında daha şiddetli bir geçim sıkıntısı yaratmaktadır.”
Ortalama enflasyon yüksek
Raporda dönemsel enflasyon rakamlarına ilişkin şu değerlendirmeler yer aldı:
“Enflasyonun yıllık değişim oranı yüzde 38,10 olmasına rağmen 12 aylık ortalamalara göre enflasyonun yüzde 51,26 olarak gerçekleşmesi dikkat çekicidir. Son bir yıllık dönemde yıllık enflasyon oranı ile on iki aylık ortalamalara göre enflasyon oranı arasındaki makas açılma eğilimi gösteriyor.
Temmuz 2024 dönemine kadar on iki aylık ortalamalara göre enflasyon oranı, yıllık enflasyon oranının üzerindeyken Mart 2025 döneminde 13,2 puan gerisinde kaldı.”
