Yıllık enflasyonu yüzde 4,3, aylık enflasyonu yüzde 0,4 (Temmuz) çıkan bir ülkenin bunu sorun olarak görüp, nasıl tedbirler aldığını bugün konu edeceğiz.
Kişi başı geliri 23.881 dolar, işsizlik oranı yüzde 4,4, nüfusu 9,6 milyon kişi olan bir ülke Macaristan…
Uygulanan asgari ücret 707 euro olup, diğer AB ülkeleri ile kıyaslandığında düşük kalmakta. Bizim asgari ücretin (22.104 TL) 467 euroya denk geldiğini de ilave edelim. Önemli olan; asgari ücretin o ülkedeki yaşam maliyetini ne kadar iyi karşılayabildiğidir. Bu kıyaslamayı bir sene önce yapmış ve asgari ücreti bizden yüzde 51 fazla olan bu ülke vatandaşının, alışverişini euro bazında bizden ucuza getirdiğini tespit etmiştik. Bu yazıya yeni bir fiyat listesi eklemeye gerek duymadım. Zira iki ülke arasındaki büyük enflasyon farkı, alışveriş tutarındaki farkın daha da açılmasına neden oluyor.
Macaristan’da tüketim malları ve hizmetlere ilişkin fiyat endeksleri, AB ortalamasından yüzde 30 daha düşüktür. Yani yaşam maliyeti çok uygundur.
Bizdeki durum ise Macaristan’dan pahalı olmamızın yanında, İsviçre hariç, temel ihtiyaç maddelerinde Avrupa ülkelerinden de pahalı olduğumuzdur.
Bir başka fark, Macaristan teknoloji dünyasının; yapay zekâ, veri analitiği, siber güvenlik ve bulut bilişim alanlarında inovasyonu yönlendiren şirketlerle hızla büyüyor olmasından kaynaklanmaktadır. Hükümetin dijitalleşme gündemi, ülkeyi bölgesel bir teknoloji merkezi haline getirmiştir.
Audi, BMW, Mercedes-Benz ve Suzuki’ye ev sahipliği yapmaları Avrupa otomotiv endüstrisinin merkezinde yer almalarını sağlıyor.
Ülke şartlarını gördükten sonra şimdi de esas konuya, yani tüketiciyi korumak üzere hangi tedbirleri aldıklarına bakalım…
Macaristan’da 2025 Ocak ayı yıllık enflasyonu yüzde 5,7 seviyesinde gerçekleşince; Şubat ayında gıda fiyat kontrollerini başlatma kararı yürürlüğe girdi. Ekonomi Bakanlığı da, “Perakende zincirlerinin düzenlemeye uymadığı görülürse, uygulama tüm kategorilere doğru genişleyecek” uyarısında bulundu.
Daha önce 2022-23’teki büyük enflasyon dalgası sırasında da hükümet fiyat kontrolleri uygulamıştı. Macaristan Merkez Bankası, daha önce gıda fiyatlarına tavan koyma kararının, şirketlerin diğer ürünlerdeki fiyat artışlarıyla zararlarını telafi etmek istemesiyle ters teptiğini belirtti. (Kaynak: Reuters)
İşte buradan alınan ders 2025 uygulamasını genişletmiş oldu.
Daha fazla ayrıntıyı Budapeşte’de ikamet eden, perakende sektörünün başarılı yöneticilerinden, meslektaşım ve değerli arkadaşım Mustafa Kalkandelen’in katkılarıyla daha da anlaşılır kılmaya çalışacağım.
Başbakan Orban ilk aşamada Facebook’ta yayınladığı bir videoda “hükümetin Macaristan’a yeni bir fiyat tavanı uygulaması getireceğini” duyurdu. Ticari zincirlerle yapılan görüşmelerde; perakende şirketlerin teklifleri hükümetin beklentilerini karşılamayınca da düzenleyici önlemler devreye sokuldu. 30 temel gıda ürünü için (et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri, sıvı ve katı yağlar, un, yumurta, toz şeker başta olmak üzere) kâr marjları yüzde 10 ile sınırlandı.
Macaristan hükümeti, 8 Mayıs 2025 tarihinde, mevcut perakende kâr marjı sınırını geniş bir kozmetik ve ev ürünleri yelpazesini kapsayacak şekilde genişleten kararnameyi de kabul etti. Yönetmelik, süpermarket ve eczanelerin bu ürün kategorilerine uygulayabileceği perakende kâr marjına yüzde 15’lik bir sınır getirdi. Kâğıt grubu, çamaşır ve bulaşık deterjanları, genel temizlik maddeleri, kişisel bakım ürünleri, bebek bezleri gibi çok geniş bir ürün portföyü kapsam içine alındı.
Kararname, geçerli fiyat marjını tanımlamanın yanı sıra, ürün yelpazesinin bileşimini de özellikle ele almaktadır. Buna göre özel markalı ürünlerin (private label) bir ürün kategorisindeki oranı, Ocak ve Şubat 2025’te toplamda temsil ettikleri payı aşamayacaktır. İzin verilenden daha yüksek bir kâr marjı uygulayan perakendeciler, ürün kategorisi başına 5 milyon forint (yaklaşık 12.500 avro) para cezasına çarptırılacaktır.
Kararnamede ayrıca tüketicilerin çıkarlarını korumak üzere, hükümet tarafından belirlenen bilgilendirme posterleri bu mağazalara asılacaktır.
Tedbirler geçici bir süre (31 Ağustos 2025’e kadar) yürürlükte kalacak olsa da, uzatmalar veya ek kısıtlamalar uygulanması muhtemeldir.
Sonuç olarak; bu örneğin, serbest piyasa ekonomisini sınırsız yaşamak isteyenler için referans olmasını dilerim. Bir AB ülkesi için bile öncelik tüketicinin korunması olmakta ve bu önlemlere çatı kuruluşundan hiç itiraz gelmemektedir. Zira tüketicisini koruyamayan, hatta av durumuna gelmesine izin veren bir düzen reel sektörünü hiç koruyamaz.
Bir başka önemli husus, yüzde 5’leri geçmeyen bir enflasyon oranını bile dert edinip bu kararları alabilen kamu yönetiminin hassasiyet derecesidir ve her türlü övgüye değerdir. Macaristan bu kararları aldığına göre gecikmişte olsak bizim hangi kararlara ihtiyacımız olduğunu takdirlerinize sunuyorum.
Fahiş fiyat denetimlerinin yapılmaması için hükümete baskı kurmak yerine, daha da fazlasını talep etmek zorundayız. Yoksa satınalma gücü sürekli düşen tüketici grubu ile yola devam etmenin riskleri olacaktır. Konkordato ve iflasların her geçen gün daha da artmasının altında bu kayıtsızlık yatmaktadır. Ticarette hep bir taraf kazanacak, diğer taraf hep kaybedecek; ama mutlu beraberlik sürecek. Eğer buna inananlar varsa şimdiden tedbirlerini alsınlar, zira yüksek enflasyondan yararlanma imkânının kalmayacağı günler yaklaşıyor…
