Doğru yapılan tahmin veya hedeflerde elbette küçük sapmalar normal sayılabilir. Ancak aşırı sapmalar o tahminlerin inandırıcılığını ortadan kaldırır.
Örneğin, bu yıl sonuna dair OVP’de yer alan enflasyon tahminleri; bir sene önce % 15,2’den başlayarak, yıl başında % 24’e, Ağustos ayında % 27’ye, geçen ay açıklanan son OVP’de ise % 28,5’e revize edilmişti.
Daha sonra eylül verileri geldi. Aylık % 3,23’lük enflasyon oranı ile de yıl sonunda yüzde 30’un aşılacağı neredeyse kesinleşti.
Şu sıralarda bütçelerini hazırlamakta olan iş dünyasının ve mevduat sahiplerinin 12 ay sonraki beklenen enflasyonu bilmeleri gerekiyor. Yukarda saydığım nedenlerden dolayı en sağlamı her şirketin kendi enflasyonunu dikkate almasıdır. Bu çoğu zaman resmi beklenen enflasyonun üzerinde olacaktır.
Peki küçük tasarruf sahibi ne yapabilir?
O da yaşadığı enflasyonu bildiğine göre ileriye dönük tahminini yapmalıdır.
Ben iş yaşamımda bütçe hazırlarken de, şimdi kişisel planımı yaparken de hep kendi tahminlerimi esas aldım. Örneğin, benim tam 7 ay önceki (10 Mart 2025) yıl sonuna dair normal enflasyon tahminim % 42 iken, resmi enflasyon tahminim ise % 37 idi. Buradan görülebilir. Hâlâ aynı yerde duruyorum.
Neden 2 ayrı enflasyon tahmini yaptığıma gelince; benim enflasyonumla TÜİK enflasyonu arasında en az 5 puan oynuyor da onun için…
Ekonomi Gazetesi’nden Alaattin Aktaş arada sırada TÜİK’in açıklamadığı madde fiyatlarını kendi yöntemiyle buluyor ve duyuruyor. Eylül fiyatlarından bazıları; doktor muayenesi 52 TL, dana eti 566 TL, kuzu eti 687 TL, tavuk eti 101 TL, süt 38 TL, yumurta 5 TL, tereyağı 413 TL, margarin 118 TL dir.
Bu fiyatların olduğu adresleri ben bulamıyorum. O zaman farklı enflasyon tahminime göre kendi tasarrufumun getirisini bulmalıyım.
Diyelim ki benim vadeli mevduatta param var. Orada devam mı etmeliyim, yoksa başka bir yatırım aracına mı yönelmeliyim?
Bunun için reel faiz hesabı yapmam ve vade sonunda paramın değer kaybına uğrayıp uğramayacağını görmem gerekir. Eğer hatalı bir tahmin yapmışsam, “kendim ettim, kendim buldum” der geçerim.
Bugün 12 ay sonrası için beklenen enflasyon tahminim % 37’dir. Vadeli mevduatın nominal faizi de yüzde 39 olsun. Gelir vergisi stopajı % 15 olduğuna göre önce net nominal faizi bulmamız gerekiyor.
Net nominal faiz = Nominal faiz – (Nominal faiz x stopaj oranı)
Buna göre;
Net nominal faiz = 0,39 – (0,39 x 0,15) = 0,3315 yani % 33,15’dir.
Şimdi de reel faiz formülüne bunları yerleştirelim.
Reel faiz = [( 1+ Net nominal faiz) / (1 + Beklenen enflasyon)] – 1
Buna göre de;
Reel faiz = [(1 + 0,3315) / (1 + 0,37)] – 1 = – 0.02810 yani – % 2.81 dir.
Neticede reel faiz eksidir.
Bazı iktisatçıların farklı yoldan gittiklerini ve faiz indirimine yol verecek şekilde “düşüşte olan yıllık enflasyon” ifadelerini şaşkınlık içinde izliyorum. Zira son aylarda düşen çıkan yok, yatay seyreden bir enflasyon görüyoruz. Bakalım mı ?
Temmuz Ağustos Eylül
————— ————– ————-
TÜFE (yıllık % değişim) % 33,52 % 32,95 % 33,39
TÜFE (aylık % değişim) % 2,06 % 2,04 % 3,23
Son üç ayda düşüş nerede?
Evet enflasyonda düşüş yok ama faiz indirimi için gerekçe lazım. MB bu ayda faiz indirimine giderse o teknik gerekçeyi çok merak etmekteyim. Sürekli ifade ediyorum; faizin düşmesini isteyen kesimler bunun enflasyonu körükleyeceğini biliyorlar ama enflasyonla mücadele onları ilgilendirmiyor. Nitekim enflasyon düşmediği halde politika faizi 250 baz puan indirildi ve buna rağmen o çevrelerce yeterli görülmedi.
Peki buradan bu ayki toplantıda da (23 Ekim 2025) faiz indirimi kararı çıkabilir mi? En azından sabit kalması gerekir ama bugüne kadar gördüklerimizden sonra ‘olmaz’ da diyemeyiz. Yukarda son üç ay yatay seyreden enflasyonu gösterdim. Ve buna rağmen MB’nin Temmuz ayı toplantısında 300 baz puan, Eylül ayı toplantısında 250 baz puanlık indirim kararı alındığını gördük.
Arkasından; Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, “Enflasyonun ana eğilimi dezenflasyonun süreceğine işaret ediyor” şeklinde açıklama yaptı.
Ben de soruyorum; ‘hangi dezenflasyon?’ diye…
Dezenflasyon; fiyat artış hızının, yani enflasyon oranının zaman içinde azalması anlamına gelir. Böyle bir “azalma” görülmediğine göre doğru değerlendirme, “dezenflasyon sürecinin 3 aydır kesintiye uğradığı” şeklinde olabilirdi.
Sonuç olarak; iktisadi gerçeklik, MB’nin sadece bu ay değil 11 Aralık toplantısında da faizi sabit tutmasını gerektiriyor. Zira kalıcı düşüş eğilimi görülmeden yapılacak indirimler istikrarı bozar, dövize ve altına yöneliş artar. Sonra da enflasyon başını tekrar yukarı kaldırır.
Hal böyleyken; MB Başkanı Fatih Karahan bir panelde, “Altın talebi, enflasyonla mücadeleyi zayıflatıyor” demiş. Doğrudur ama o talebi artıran sebep nedir acaba? Enflasyon düşmediği halde politika faizinin düşmesi olmasın!
Ayrıca MB politika faizini indirse de bankalar mevduat faiz oranlarını buna paralel düşüremiyorlar. Dolayısıyla MB faiz indirimine devam ederse bu makas daha da açılır. Zira bankaların hedeflerini tutabilmeleri, mevduat sahibinin de % 15-17,5 stopaj düştükten sonra reel getiriyi garanti etmesi gerekiyor.
Kaldı ki; tasarruf imkânı olmayanları da bu enflasyondan çok, üretim maliyetinden daha hızlı artan ‘yaşam maliyeti’ ilgilendiriyor. Zira bu da yoksulluğu artırıyor.
