Uzun zamandan beri küresel raf fiyatları ile bizim raf fiyatlarımızı kıyasladığımız yazı dizisine devam ediyoruz. İlişik listedeki kıyaslama bugün geldiğimiz durumu göstermesi bakımından şimdiye kadarki kıyaslamaların en ilgincidir. Zira normalde ülkeler arasındaki fiyat karşılaştırmalarında para cinsi belirtilmez ve bütün gelirler ile fiyatlar birim olarak ifade edilir. Sebebi de gelir ve harcama arasındaki dengeyi veya dengesizliği daha gerçekçi şekilde görebilmek içindir. Elbette bugün de öyle yapacağız. Ancak durumun ciddiyetini göstermek açısından; dolar bazında geliri düşük olan tarafın, bir de üstüne dolar bazında aynı alışverişi daha pahalıya yapmak zorunda kaldığını da ortaya koyacağız.
Şimdiye kadar ki kıyaslamalarda dolar bazında pahalı çıkan ürünlerimiz vardı ama ilk defa ülkemize ait alışverişin toplamı da 34 dolar fazla çıkmıştır. Sebebi gayet açıktır. Son 2 yıldır dünyada gıda fiyatları gerilerken, bizde ortalama enflasyonun da üzerindeki artışların devam etmesi bu günkü noktaya getirmiştir. Bunun sebebi sadece enflasyon da değildir, kötü niyet barındıran yan tesirleri hakkındaki ayrıntılı düşüncelerimi de haftaya açıklayacağım.
Şimdi bu fiyat ve gelir kıyaslamasının detaylarına bakalım:
• Listenin oluşumu, “Amerika’da 1 günlük asgari ücretle neler alınır?” amacına dönük bir çalışmadır. (Kaynak: Deniz Meltem YouTube kanalı)
• Alışverişin yeri; New Jersey sınırları içinde bir Wal Mart şubesidir.
• Yerel uygulanan saatlik asgari ücret 15.13 dolardır. Günlük 8 saat çalışma esasına göre 1 günlük gelir 8×15.13 = 121.04 dolardır. Görüleceği gibi oradaki alışveriş listesinin toplam tutarı da 120.26 dolardır.
• ABD’de haftalık 40 saat, aylık 160 saat normal çalışma süresi olduğuna göre; kıyaslamada 160×15.13= 2420 dolar aylık geliri dikkate alacağız.
• Türkiye’de fiyatların alındığı perakendeci Carrefour olup, dolar kuru olarak 27 Mayıs 2024 tarihindeki 32,20 TL dikkate alınmıştır.
• Listede 1. sütun ABD fiyatlarını ($), 2. sütun Türkiye fiyatlarını (TL), 3. sütun ise Türkiye fiyatlarının dolar karşılığını göstermektedir.
• Türkiye’de asgari ücret 17.002 TL olup, 528 dolara denk gelmektedir. ABD vatandaşının 1 günlük asgari ücretle sahip olduğu sepete, bizim tüketicimiz 8 günlük asgari ücretle sahip olabiliyor.
• ABD’de 1 günlük asgari ücretle yapılan alışverişin tutarı 120,26 dolar iken, Türkiye’deki alışverişin tutarı 4.951 TL’dir ama aynı zamanda 154,01 dolar karşılığıdır. En büyük tuhaflıkta buradadır. Zira dolar bazında 4,5 kat gelire sahip olan ABD çalışanı, yine dolar bazında yüzde 22 eksik maliyetle alışverişini yapabilmektedir. SAGP’ye (satınalma gücü paritesi) göre gelirde Türkiye’yi ABD’ye yaklaştıranların kulakları çınlasın!
• ABD vatandaşı bu alışverişi gelirinin yüzde 5’i ile yapabilirken, aynı alışverişi bizim tüketicimiz gelirinin yüzde 29’u ile yapabiliyor.
• Her iki ülke vatandaşının gelirini de harcamasını da bir birim üzerinden karşılaştırırsak; geliri 7 kat fazla çıkan ülkemiz vatandaşının harcaması da 41 kat fazla çıkıyor.
• Eğer her iki tarafın gelir ve fiyat düzeyleri benzerlik gösterseydi; bizdeki alışverişin tutarı 4951 TL yerine sadece 850 TL çıkmalıydı. Veya 4951 TL’lik alışverişi yapan vatandaşımızın asgari ücreti 17.002 TL yerine 99.614 TL olmalıydı.
• Emeklilerimizin yüzde 40’ını teşkil eden en düşük maaşlı 6 milyon insan ayda 10 bin lira gelir ile hayatlarını sürdürüyorlar. Karşılığı 310 dolardır. Bu emekli insanlar aynı alışverişi ayda 2 defa yapabilirler.
ABD’de ise sembolik sayıda insanı kapsayan en düşük emekli maaşı 1066,50 dolardır. Bu maaşı alan çok az sayıdaki emekli de aynı alışverişi ayda 9 defa yapabiliyor.
• Listede görüleceği üzere 26 üründen 20 adedi döviz bazında ülkemizde daha pahalıdır. Hem de bazı ürünler küçük farklarla değil, oldukça büyük farklarla….
Örneğin, dana kıyma bizde yüzde 65 daha yüksek fiyata satılmaktadır.
Muz fiyatımız döviz bazında ABD’nin tam 2 katıdır. Onların tamamen ithalatçı, bizim büyük oranda üretici olduğumuzu da unutmayalım.
Süt fiyatımız yüzde 58 daha yüksek seviyededir. Ete ve süte hâlâ zam talebi olanları da dikkatlerden kaçırmayalım.
Zeytin ve Zeytinyağı ülkesiyiz ama zeytinyağı fiyatımız ABD raf fiyatından yüzde 56 daha yüksek seviyededir. O raftaki ürünün İtalya’dan ithal edildiğini hatırlatayım. Bakliyatta kaybettiğimiz kategorilerdendir. Nohut, kuru fasulye ve pirinçte de dolar bazında daha pahalıyız.
Sonuç olarak; hem Amerikalı kadar kazanamıyor hem de onun kadar ucuza alamıyoruz. Sonra da satınalma gücü paritesine göre gelir hesabı çıkarıyoruz!
İşte dünyanın en tartışmalı konularından birisi olan SAGP masalını boşa çıkartacak bu kıyaslamaları bu şekilde sürdürmeye kararlıyız. Küresel kurumların (Dünya Bankası, IMF gibi) gelişmekte olan ülkeleri uyutma projesinden bir an evvel vazgeçilmelidir. Yıllardır bu kurumlar satınalma gücünü, gelir seviyesini dikkate almadan, sadece fiyat seviyesi üzerinden hesaplattılar. Zira dolar ve euro bazlı ‘fiyat düzeyi endeksi’nde Türkiye en ucuz ülkeler arasında çıkıyordu. Şimdi o da sona erdiğine göre yeni bir hesaplama yöntemi bulmaları gerekecek!
En çok araştırma yaptığım ve en fazla yazdığım konuların başında gelen SAGP’nin ne kadar gerçeklerden uzak ve yanıltıcı olduğunu en son iki sene önce ayrıntılı şekilde açıklamıştım. Yukardaki tablo ile yan yana koyunca iyice geçersiz kaldığını görmüş olacağız.
