Hangi ülke ile kıyaslama yapıldığını görmek için o ülkenin nereden nereye geldiğine de bakmak gerekir. 30 Aralık 1922 tarihinde Rusya, Beyaz Rusya, Ukrayna, Orta Asya ve Kafkas Cumhuriyetleri birleşerek Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’ni kurdular. Birlik 15 Cumhuriyetten oluşuyordu. Benim burada ele alacağım konu, sadece tüketici açısından SSCB’nin dağıldığı 1991 tarihinden önceki ve sonraki siyah beyaz kadar farklı değişimdir. Bu büyük değişimi, yukardaki tarihten önce ve sonra defalarca gittiğim bu ülkede kendi gördüklerime göre de yorumlayacağım. Haksızlık olmasın, dünya savaşı koşullarında oldukça yıpranan bir ülkenin daha sonra küresel güç haline gelmesi SSCB döneminde gerçekleşmiştir. Ayrıca SSCB uzay çağını ilk başlatan (1957) ve uzaya ilk insanlı uçuşu (1961- Yuri Gagarin) gerçekleştiren ülkedir.
Ancak madalyonun diğer yüzünü de görmek zorundayız. SSCB’nin son yıllarında kendi gözlerimle gördüğüm, sokağa yansıyan aşırı yoksulluktu.
Bunun yanında, ülke topraklarında doğan çocuklar için okul öncesi ve kreş eğitimi ücretsiz sağlanıyordu. Öğrenciler lise derecelerine göre istediği üniversiteye gidebiliyordu. Ve devlet tarafından da iş bulma garantisi sağlanıyordu. Ücretsiz sağlık hizmeti, ücretsiz konut hakkı, evden işe ücretsiz ulaşım, yeni doğan bebeklere 3 yıl kadar süt desteği, doğum yapan kadınlara üç yıl doğum izni, meslek örgütlerinin izni olmadan işten çıkartma yasağı gibi haklar tanınıyordu. (Sputnik) Bunun benzerine ve daha fazlasına Küba’da şahit olmuştum. Belli ki aynı model örnek alınmıştı.
Başkent Moskova’da bile gıda satan mağazalarda birkaç konserve çeşidi, oldukça yetersiz kalitede ve kısıtlı miktarda sebze meyve ile tek çeşit diş macunu satılıyordu. Ünlü siyasetçi ve yazar Kemal Okuyan’ın, “Sovyetler Birliği’nin insanlığa en büyük armağanı başka bir yaşamın mümkün olduğunu göstermesiydi” sözleri önemlidir. Evet nereden baktığınıza bağlıdır. Benim tercihim olmasa da, gelişmiş ülkelerde bile hayatta kalabilmek için yukarda saydığım devlet garantilerini yeterli görebilecek milyonlarca insan vardır.
1991 sonrası…
Bu ülkeyi Avrupa standartlarında ilk süpermarket ile tanıştıran 1997 yılındaki Ramstore yatırımı ile Koç Holdıng- Enka ortaklığıydı. Bugün ise AVM’ler ve Fransız Auchan, Alman Metro Grup başta olmak üzere küresel zincirler bu pazarı batı ülkeleri seviyesine taşımıştır. Nereden nereye değil mi?
Şimdi fiyat kıyaslamalarımıza geçelim…
- YouTuber Abdullah Keleş, Trabzon yerel marketlerinden İpa’dan yaptığı alışverişin 20 gün sonrasında ve 20 Ekim 2025 tarihinde Rusya’nın Rostov şehrinde yine bir yerel perakendeciden fiyatlar almıştır. Benzerlik olan ürünleri kıyasladık.
- Listede birinci sütunda Rusya fiyatları ruble cinsinden, ikinci sütunda Rusya fiyatları TL cinsinden, üçüncü sütunda da Türkiye fiyatları yer almaktadır. Alışveriş günündeki kurdan 1 TL= 1.93 ruble, 1 dolar = 79,50 ruble dir.
- Alışveriş tutarları arasında ve döviz bazında biz yüzde 22 pahalıyız. Listedeki 26 ürün içinde de 19’unda biz pahalıyız.
- Dana kıyma fiyatımız tam 2 katıdır.
- Ayçiçekyağında % 42 pahalı olmamız şaşırtıcıdır.
- İthal muz fiyatı Rusya’da 1.5 dolar, bizde 3.2 dolardır. Bizde yerli muz bile hiçbir zaman 1.5 dolara inmemiştir.
- Golden elma yerli üretim olmasına rağmen ithalatçı ülkeden % 32 pahalıyız.
- Havuç fiyatımızın 2.2 kat pahalı olması dikkat çekicidir.
- Elbette bizim de ucuz olduğumuz meyve sebze çeşitleri vardır ama bütün çeşitlerde ucuz olmamız gerekirdi.
- Zira bu ülkeye ihracat ürünü olarak başta narenciye (portakal, limon, mandalina, greyfurt) olmak üzere birçok meyve çeşidi (kayısı, kiraz, erik, şeftali) bizden gitmektedir.
- Bu ülkenin şu anda savaşta olduğunu ve ağır yaptırımlar altında kaldığını da unutmayalım. Yaptırımların ana hedefi, “Rusya’yı küresel finans sistemi içinde izole etmek” olsa da, bunun ticari hayata yansımaları da inkâr edilemez. Nitekim birçok batılı markanın Rusya’dan çıktığını izliyoruz.
- Bu ülkede Aralık ayında açıklanan yıllık enflasyon % 6,6’dır. Bizimki de 4.5 katı olarak yanında dursun.
- Nüfusu 145,6 milyon olup, kişibaşı geliri (2024) 14.871 dolardır. 2025 yılında ise 17.446 dolar olması beklenmektedir. İşsizlik % 2.5 dir (Ticaret Bakanlığı).
- Rusya’da asgari ücret 22.440 ruble olup, 282 dolar karşılığıdır. Ancak istihdam edilen çalışan sayısı 73,3 milyon iken, asgari ücretli sayısı 6 milyondur. Yani oran % 8 dir. (Tatyana Golikova)
- Bizde ise 2024 yılında yaklaşık 11,2 milyon kişi asgari ücretli olup, oran % 45’i aşmaktadır (Habertürk). Aşağıdaki kıyaslamanın, % 8 ile % 45 arasındaki alım gücünü yansıttığı unutulmamalıdır.
- Rus asgari ücretli gelirinin % 36’sı ile bu alışverişi yaparken, bizim vatandaşımız gelirinin % 23’ü ile aynı alışverişi yapabiliyor. Ancak tekrar edeyim, bu avantajımız sadece o ülke çalışanların % 8’i karşısında ortaya çıkıyor. Zira ortalama ücretleri bizdekinden fazladır.
Rusya’da 2025 yılı için ortalama ücret 92.900 ruble karşılığı 1.146 dolar olup, Türkiye’de 34.000 TL karşılığı 800 dolardır (Özgür Erdursun).
Baştan beri kıyaslamaları asgari ücret üzerinden yaptığımız için düzeni bozmadık ama gerçek de bilinsin istedik…
