Ülkemizde sıkı para politikasını nasıl işleteceğini iyi bilen bir MB yönetimi vardır. Ancak önemli olan, herhangi bir etki altında kalmadan bu politikanın ne kadarını piyasalara yansıtabildikleridir.
Elbette bağımsızlığı olan bir Merkez Bankası, temel amacı olan fiyat istikrarını sağlamak üzere elinde bulundurduğu politika araçlarını serbestçe seçip uygun bulduğu dozda kullanmak durumundadır.
Sıkı veya daraltıcı para politikası, bugün olduğu gibi öncelikle yüksek enflasyon dönemlerinde kullanılır. Bu strateji para arzının azaltılması ve faiz oranlarının yükseltilmesi yoluyla enflasyonu kontrol altına almayı hedefler.
- Bu sayede yerel para biriminin enflasyondan korunması ve toplam talebin azaltılarak tasarrufun daha cazip hale getirilmesi sağlanır.
- Yükselen faiz oranları, borçlanmanın cazibesini ise azaltır. Zira bu durum bireysel kredi ve kredi kart oranlarını olumsuz etkileyerek, artan maliyetle sadece tüketimi değil yatırımları da frenler.
- Bankalara daha fazla rezerv tutma zorunluluğu getirerek kredi verme kapasitelerini sınırlar.
- Döviz satışı yapılarak kurun dizginlenmesi sağlanır.
Sıkı para politikasını zora sokacak tarafları da iyi görmek gerekir.
Enflasyonda kalıcı bir düşüş izlenmeden, faizin düşürülmesi ve para basma tercihi sıkı para politikasını etkisizleştirir. Böyle bir tercih yabancı sermaye girişini azaltır, içerde olan da parasını alır götürür. Vadesi gelen borçlar ödenemediği gibi bütçe açığını azaltmak da kolay olmaz.
Daha olumsuz tarafı da; merkez bankasının para politikası sıkıyken, hükümetin maliye politikasının gevşek olmasıdır. Buradan da hayırlı bir sonuç çıkmayacağı ortadadır.
Şimdi bunu gözümüzde canlandıralım. Her iki politika da sıkı ise toplam talep daha düşük, faiz ürünleri daha yüksek olacak, hem özel hem de kamu sektörleri daralacaktır. Eğer maliye politikası gevşek, para politikası sıkı ise; artan kamu harcamaları veya vergi indirimleri toplam talebin artmasına yol açacaktır. Uzun dönemli mali genişlemenin enflasyona neden olduğu ve dolayısıyla kamu harcamaları ile enflasyon arasında pozitif ve uzun dönemli bir ilişki olduğu inkâr edilemez bir gerçektir. Bunu göre göre bir türlü istenen tasarrufun sağlanamaması ise işin en şaşırtıcı tarafıdır.
Sonuç olarak; eğer düşük enflasyon, düşük işsizlik ve fiyatlarda istikrar ile biraz da ekonomik büyüme isteniyorsa para ve maliye politikaları birlikte ve uyumlu kullanılmalıdır. Fiyat istikrarsızlığı özellikle ülkemiz için en önemli makroekonomik sorunlardan biridir. Yaptığımız araştırmalarda dünya ile döviz bazında fiyatlarda ayrıştığımız gibi (pahalıyız), İstanbul içindeki değişik satış noktalarında bile aynı ürün fiyatlarının yüzde 40-50 arasında dalgalandığını izlemekteyiz. Peki bu durumda hangi nedenlere dayanarak piyasanın istikrara kavuştuğunu söyleyebiliriz?
Yanlış zamanda değiştirilecek politikaların maliyeti büyük olur. Bunun için öncelikle faiz indiriminde zamanlamanın ve indirim oranının iyi ayarlanması gerekir. Örneğin Haziran aylık resmi enflasyonu % 1,37, Temmuz aylık enflasyonu % 2.06, Ağustos aylık enflasyonu % 2,04 iken, politika faizinde 250 baz puan gibi yüksek indirim yapmak ve bu doğrultuda kararların devam edeceğine işaret etmek isabetli bir tercih sayılabilir mi?
“Aylık değil, yıllık oranlara bakalım” dendiğini duyar gibiyim. Hay hay!
Temmuz ayı yıllık TÜFE % 33,52, Ağustos ayı yıllık TÜFE % 32,95.
Bu mu enflasyonda düşüş?
Dolayısıyla ne faiz lobisinin yüksek faiz talebi ne de reel sektörün düşük faiz talebi alınacak kararlara yön vermemelidir. Hakem durumunda olanların (MB ve hükümet) ekonominin gerçeklerine göre politika uygulamaları esas olmalıdır.
Tersi durumda; yani enflasyon düşmeden faiz indirimi bankaların mevduat toplamadaki zorluklarını artıracaktır.
Bazı iş çevrelerinin 250 baz puan indirimi yeterli görmeyip daha fazla indirim istemeleri beklenmeyen bir şey değildir!
Zira yüksek enflasyon ek kâr yaratması yanında, sert faiz indirimi ile birlikte masaya gelmesi de çift kaymaklı kadayıf gibidir…
Ancak faiz ne kadar düşerse düşsün, krediye ulaşmak zorlaşacaktır. Yukarıda da belirttiğim gibi bankaların isteksiz davranacak olmasının nedeni kaynak yaratma güçlüğüdür.
Oysa, özel sektör temsilcilerinin önceliği “siyasi kavganın bitirilmesi” talebi olmalıydı. Zira bir kesimin değil bütün bir ülkenin hayrına olabilecek ekonomik istikrar adına en önemli ihtiyaç bu şekilde seslendirilmiş olurdu.
Faiz elbette iyi bir şey değildir ama zorunlu ilaçtır. Dozunu ayarlayamazsanız şifa bulamazsınız. Yoksa faizin düşmesini kim istemez?
Ayrıca gözden kaçan bir başka sorun da; üretimdeki artışın tüketimdeki artışın çok gerisinde kalmış olmasıdır. Üstelik her iki gösterge arsındaki fark gün geçtikçe artmaya devam ediyor.
Bu şekilde resmi enflasyondaki sembolik düşüş ile sert faiz indirimi aynı anda gerçekleşiyorsa; MB kuru frenlemek için daha fazla döviz satmak zorundadır. Ancak sıcak para kaçarsa kurları tutmak mümkün olmaz.
Ayrıca son zamanlarda fiyatlar dövizden daha hızlı arttığı gibi, TL’de ülkedeki mal ve hizmetlere karşı eriyor. Kaldı ki ihracatçılar da rekabet gücünü artırmak için kur artışı istiyorlar. Yani “kırk katır mı, kırk satır mı?” durumu…
