Önemli bir maliyet kalemi olan akaryakıt fiyatları savaş nedeni ile yükselirse ne olur? Bütün mal ve hizmetlerin fiyatı gerekenden fazla artar. Peki savaş bitip petrol fiyatları geri gelirse ne olur? Hiçbir şey olmaz, fiyatlar çıktığı yerde kalır. Çünkü o artık kazanılmış haktır!
Belki bana kızanlar oluyordur, fırsatçı enflasyonunu gündeme getirip, fazla üzerinde durduğum için. Ancak aynı çevreler bu nedenle fiyat seviyelerinde dünyadan koptuğumuzu göz ardı ederler. Örneğin kakao fiyatları yüzde 70 düşünce, çikolata fiyatları bizim ülkemizde düşer mi? Geçici indirimler hariç aynı yerde kalır. Fiyatını artıranlar bile olur…
Geçmişte rekolte düşüklüğü nedeniyle haklı olarak artan ayçiçek yağ fiyatları, rekolte normale dönünce düşer mi? Hayır. Üstelik şaşırtan savunma, “ihtiyacımızın yarısını ithal ediyoruz” olur. Biz de, “İyi ya o zaman ithalat yapılan ülkelerin raf fiyatlarına yaklaşsanıza” deriz…
Kırmızı et spekülatörleri, “hayvan sayısı azalıyor, fiyatlar bunun için yükseliyor” derken, devletin resmi kaynakları tam tersine, artışa işaret ediyordu.
Bu sefer de gündeme “girdi maliyetleri” geliyordu. Öyle ki sanki dünyada girdi maliyeti döviz bazında sadece bizi hırpalıyordu…
Dolayısıyla akaryakıttaki fiyat artışını da tüketici fazlasıyla ödeyecek. Zira enflasyon herkesi üzmez, sevindirdikleri de vardır. Yani mücadelesi zordur.
Mehmet Şimşek demiş ki; “Petrol fiyatlarındaki artışın kalıcı olması beklenmiyor.” Evet bu işin küresel ve sahici tarafıdır…
Peki bu artışı şişirerek maliyet içine yerleştirenler, kalıcı olmayacağını garanti ediyorlar mı? Hayır, yaşadıklarımız bize bu konuda ihtiyatlı olmamızı söylüyor.
Elbette Şimşek de bu tehlikeyi görmüş olmalı ki, “Vatandaşların, yatırımcıların ve firmaların bu süreci sağduyuyla değerlendirmelerinin önemine” vurgu yapıyor.
Şimdi bazı gerçeklerden hareketle bu dileğin tutma ihtimaline bakalım…
- 28 Şubat 2026, ABD – İran savaşının başladığı tarih…
- 2 Mart 2026, İran’ın Hürmüz Boğazını geçişe kapattığı, geçiş yapmaya çalışacak gemilere müdahale edileceğini açıkladığı ve petrol fiyatlarının sert yükselişe geçerek aynı gün içinde 80,07 dolar seviyesine çıktığı tarih…
- 4 Mart 2026, Eşel Mobil Sisteminin devreye girdiği tarih. Sistem 2 Mart günü baz alınarak, bu tarihten itibaren bazı petrol ürünlerinin fiyatı artarsa, artış tutarının yüzde 75’ine kadar bu ürünlerin ÖTV’sinin indirilmesi şeklinde uygulanıyor. Nitekim eş zamanlı olarak motorine 12 lira 45 kuruş zam gelse de, yeni düzenlemeyle 12,45 TL yerine 3,11 TL zam pompaya yansıyor.
- 7 Mart 2026, henüz ortada gıda ürünlerine yansıyacak önemli bir maliyet farkı olmadığı halde, Osmaniye’nin Kadirli ilçesindeki hal esnafı, “Akaryakıt fiyatları arttı, ürünlerin hepsine zam geldi” diyebiliyorlar. (Anka Ajansı)
- 10 Mart 2026, motorine 2 lira 32 kuruş zam gelmesine rağmen, pompa fiyatlarına 58 kuruş olarak yansıyor.
- 12 Mart 2026, motorine 4 lira 58 kuruş indirim gelirken, pompaya 1 lira 15 kuruş olarak yansıyor.
Buraya kadarı sadece söylentiden yola çıkan fırsatçıların icraatlarıdır…
Şimdi ise aşağıda motorine 3-4 lira değil, 10 lira zam gelmesi durumundaki senaryoyu sunuyorum…
Örneğimizde, nakliyenin yapılacağı güzergâh olarak Antalya- İstanbul arasını dikkate aldım. Mesafe yaklaşık 750 kilometredir. Taşıdığı ürün meyve sebze olan bir kamyon yaklaşık 20 ton yük taşır. Şartlara göre değişmekle beraber bir kamyon ortalama 100 kilometrede 30 litre mazot tüketir. Bu şekilde de toplamda harcadığı yakıt 750x 30 / 100 = 225 litredir.
Diyelim ki; mazot fiyatı 65 liradan 75 liraya çıkmış olsun. Fiyat 65 TL iken, 65 TLx 225 litre = 14.625 TL mazot için harcanırken; fiyat 75 TL olunca, 75 TLx 225 litre = 16,875 TL harcanır. Maliyet farkı 2.250 TL olup, taşınan yük miktarına bölündüğünde, 2.250 TL / 20 ton = 11 kuruş çıkar. Bu durumda fırsatçı fiyatını 11 kuruş mu artırır? Rahatlıkla en az 3-4 lira artırmak ister. Ve gerekçesi de “mazota 10 lira zam geldi ya…” olur. Bu olay sadece bugüne ait olmayıp, 30 yıl önce de aynı kapı aralanmaya çalışılırdı. Bugün ise yüksek enflasyonun itici gücü sayesinde biraz daha kolaylaşmıştır.
Elbette yukardaki hesap, sadece nakliyeciye ait olan toplam yakıt maliyetinin ve tedarikçiye ait olan birim başına düşen maliyet artışının ifadesidir. Nakliyecinin bu artışı faturasına yansıtması kadar normal bir şey olamaz. Ancak aynı hesabı yapan ürün sahibi daha fazlasını nakliyeciye ödemeyeceğine göre tüketiciye de daha fazlasını ödetmemelidir. Ancak sözü bile edilmemesi gereken birim maliyet artışının; bahane yaratmaya elverişli olması, nihai tüketici fiyatının kartopu gibi şişmesini kaçınılmaz kılmaktadır.
Hepsi bu kadar mı? Savaş bitip petrol fiyatları düşmeye başlayınca ürün fiyatları da gerileyecek mi?
Bu sorunun cevabı yazımın başındaki yaşanmış örnekler de gizlidir.
Sonuç olarak; Osmanlıca bir deyim olan “Şüyuu vukuundan beter” sözü konumuzla çok ilgilidir ve boşuna söylenmemiştir. Anlamı; “Bir olayın söylentisinin dilden dile aktarılması, onun gerçekleşmesinden çok daha kötü sonuçlar doğurabilir.
Bunun için muhalif olmak bile, “iğneden ipliğe zam” diye başlayarak kenarda hazır bekleyen fırsatçının ateşini körüklemeyi gerektirmez.
