İki Ülkede İki Alışveriş (48) Fas

Afrika kıtasının kuzeybatı ucunda yer alan, kuzeyde Cebelitarık Boğazı ve Akdeniz, doğuda Cezayir, güneyde Moritanya ve batıda Atlas Okyanusu ile çevrili olan Fas, Cebelitarık boğazına hâkim stratejik bir konuma sahiptir. Akdeniz kesimi ve Atlas Okyanusuna yakın ovalar oldukça yoğun nüfus barındırmaktadır. Dünyanın en büyük çölü olan Sahra Fas’ta bulunuyor.

• Nüfusu: 38,9 milyon
• Yüzölçümü: 446.550 kilometrekare (Batı Sahra hariç)
• Kişibaşı milli geliri: 5.107 dolar
• Başkenti: Rabat
• İşsizlik oranı: % 13
• Büyüme oranı: % 4,9
• Tüketici enflasyonu: % 1,3 (yıllık)
• Net asgari ücret: 3.422 MAD / 367 $ / 17.760 TL. Bizimki 578 $    

Nüfusun büyük bölümü Berberi ve Araplardan oluşmaktadır. 4,5 milyon civarında Faslı yurtdışında yaşamaktadır. Yaklaşık yarısı Fransa’da ikamet etmektedir. Önemli şehirleri; Kazablanka, Rabat, Agadir, Marakeş’tir.

Dünyanın en büyük fosfat yataklarına sahip olan Fas, ekonomisini tarım, imalat balıkçılık ve turizm sektörü gelirleri ile dış ülkelerde çalışan Faslıların ülkeye getirdikleri dövizler ayakta tutmaktadır. İlginçtir ama birçok kategoride gıda maddesi ithal edilmektedir. Fiyat kıyaslamasına bu gözle bakmak da isabetli olur. En önemli ihraç ürünleri; hurma, zeytin ve zeytinyağı, sardalya ve şaraptır.

Yüzde 99’u Müslüman olan ülkede, yılda 40 milyon litre şarap üretilmektedir.

Dünyanın en büyük esrar üreticisidir.               

Fas gerek Fransız etkisi, gerekse de yerel kültürün zenginliği sayesinde gezginlere son derece keyifli gece hayatı sunuyor. Özellikle Marakeş ve Kazablanka, ülkedeki eğlence hayatının başkenti sayılıyor.

Şimdi fiyat kıyaslamamıza geçebiliriz…

 . Ülkede yer alan önemli market zincirleri: BİM (1000’e yakın şubesi var). Carrefour, Aswak Assalam (yerel hipermarket zinciri), Atacadao (yerel), Kazyon (Mısır indirim marketi), Marjane (Fas’ın yerel perakende lideridir). 

• Alışveriş tarihi (sanal): 11-09-2026
• Fiyatların ait olduğu marketler: Aswak Assalam / bizde 2 ulusal zincir
• Güncel kurlar: 1 Fas Dirhemi (MAD) = 5,19 TL,  1 Dolar =48,60 TL, 1 Dolar = 9,33 MAD   
• Fas alışveriş tutarı 1.535 MAD (175 Dolar) çıkmıştır. Karşılığı 8.486 TL’dir.

Türkiye alışveriş tutarı 13.132 TL (270 Dolar) çıkmıştır. 47 ürünlük listede Türkiye tutarı % 55 daha fazladır. 

• 47 üründen 35’inde pahalıyız, 12 üründe daha ucuzuz. Ancak bazı pahalı olduğumuz ürünlerde arada çok büyük farklar var. Kırmızı et çeşitleri % 71 ila % 114 arasında, tavuk kanat % 106, tereyağı % 92, yeşil mercimek % 142, zeytinyağı % 75, ton balığı % 210, su % 81 açık ara pahalı olduğumuz ürünlerdir.
• Satınalma gücü açısından bakarsak; bizim gelirimiz % 58 fazlayken, harcamamız da % 55 fazladır. Yani daha fazla gelire sahip olmamıza rağmen, neredeyse harcamamız durumu eşitlemektedir.

Bir Fas vatandaşı bu alışverişi aylık geliri ile 1 ay içinde 2 defa yapabilirken, aynı alışverişi bizim vatandaşımız da 1 ay içinde 2,1 defa yapabilmektedir. Başka bir ifade ile Fas vatandaşı bu alışverişe gelirinin % 48’ini ayırırken, bizim vatandaşımız da gelirinin % 47’sini ayırmak zorundadır.   

Sonuç olarak; satın alma gücü olarak hemen hemen eşitiz ama bizde enflasyon % 30’lu oranlarda devam ederken, bu ülkede yıllık enflasyon % 1,3’dür. Bu da iki ülkenin hiç benzeşmeyen taraflarıdır. 

NOT: Gıda sektörü dışından bir okuyucu “kıyaslamalarınızda vergi ve nakliyeyi neden dikkate almıyorsunuz?” diye sormuş. İyi de olmuş!

Zira benzer düşünce de olanlar için aşağıda daha ayrıntılı açıklıyorum…

• Nakliye konusunu daha önce yazmıştım. İlgili linkler yazının sonundadır.

Kısaca döviz bazında mazot fiyatımız bütün Avrupa’dan ucuzdur. Sadece petrol üreticisi olan ülkelere göre (ABD, Çin, Suudi Arabistan, Kuveyt) pahalı kalıyoruz. Yani market fiyatlarımızın yüksekliği mazota bağlanamaz.

• Vergi konusuna gelince, önce Almanya ile kıyaslamayı, sonra da AB genelindeki uygulamaları belirteceğim. Elbette Fas ile de kıyaslanacağız. Gıda dışındaki (otomotiv ve elektronik gibi) kategoriler bizi ilgilendirmediği için oradaki yüksek vergi oranları konumuz dışındadır.  

Market kıyaslamalarımızda yer alan temel gıda ürünlerinde, ülkemizde % 1 KDV uygulanırken, Almanya’da % 7 oranı uygulanıyor. Bu kategoriler; un, ekmek, pirinç ve bakliyat, et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri, taze sebze ve meyveler, katı ve sıvı yağlar, bütün kahvaltılık ürünler (yumurta, zeytin, bal, şeker, tuz, çay, kahve, kakao), işlenmiş gıdalar (makarna, bisküvi, salça, turşu, konserveler ve bebek mamaları) ve kaynak sularıdır.

Görüldüğü gibi eğer bu 6 puanlık farkı da dikkate alırsak (KDV’siz fiyatlarla), bizim market kıyaslamalarında pahalı kalma oranlarımız daha da artar.

• AB kurallarına göre üye ülkeler en az % 5 KDV uygulayabilirler. Örneğin, Fransa’da bu oran % 5,5, Hollanda’da % 9’dur.
• Bugün kıyaslama yaptığımız Fas’ta temel gıdaların bir kısmı KDV’den muaftır, bir kısmı da % 10 KDV’ye tabidir. Muaf olan ürünler; unlu mamuller ve tahıllar, süt ve süt ürünleri, deniz ürünleri ve konserveler. % 10 KDV’li ürünler; tuz, pirinç, makarna, sıvı yağlar. % 20 KDV’li ürünler; çikolata, cips, bisküvi, gazlı içecekler. Yani burada da benzer durum var.  Vergi konusunda soru soran okuyucumuza, bana bu cevabı vermem konusundaki katkısı için teşekkür ederim.

Nakliye ile ilgili yazılarım:

• Gıda fiyatları Türkiye’de neden pahalı?
• Demiryolu ile meyve sebze taşımacılığı 
• Yeni bahane mazot fiyatları
• Akaryakıt fiyatını fırsata çevirmek

FAS – TÜRKİYE FİYAT KIYASLAMASI