2024 ve 2025 yıllarında euro ve dolar bazında, fiyat seviyelerimizin AB ve ABD’den yüksek olduğunu, yaptığım sayısız kıyaslamalar sonucu tespit etmiş ve buradan duyurmuştum. “Satın alma gücü paritesi ne kadar gerçek?” başlıklı yazımda da detayları ile birlikte bu ölçünün gerçekleri yansıtmadığını yorumlamıştım. Önce o yazının okunması daha açıklayıcı olabilir…
Avrupa Birliği İstatistik Ofisi (Eurostat) tarafından yeni ilan edilen satın alma gücü paritesine (SAGP) göre kişi başına GSYH endeks değeri, 27 Avrupa Birliği (AB) ülkesi için ortalama 100 birim iken, Türkiye için 72 birim olmuş ve AB ortalamasının sadece yüzde 28 altında kalmış. Fiyat düzeyi endeksi ise, ülkelerin para birimlerinin karşılaştırmalı olarak döviz kuruna göre alım gücünü gösteriyor. Bir ülkenin fiyat düzeyi endeksi 100’den büyük ise bu ülke, karşılaştırıldığı ülke grubu ortalamasına göre “pahalı”, 100’den küçük ise bu ülke karşılaştırıldığı ülke grubu ortalamasına göre “ucuz” olarak ifade ediliyor. Dolayısıyla Türkiye’nin fiili bireysel tüketime ilişkin fiyat düzey endeksi, 2024 sonuçlarına göre 51 olmuş. Bu değer, AB ülkeleri genelinde 100 euro karşılığı satın alınan aynı mal ve hizmet sepetinin Türkiye’de 51 euro karşılığı TL ile satın alınabileceğini gösterirmiş. Ve bu da alım gücünü olumlu etkilermiş…
Şaşırtan tarafı çok olduğundan önce fiyat düzeylerinden başlayalım…
Bu saygın kuruluşun hangi sepeti dikkate aldığını bilmiyorum. Bildiğim tek şey yaptığımız kıyaslamalarda, son iki senedir temel gıda maddelerinden oluşan ortak sepette, birçok AB ülkesinden döviz bazında pahalı çıktığımızdır. Hem de aşağıda, İsviçre’den sonra Avrupa’nın en pahalı ülkesi olan Hollanda’dan da pahalı olduğumuzu göreceksiniz. Dünyanın süper gücü ABD’den de pahalı çıktığımızı, hatta okyanus ötesinde bile yerli markalarımızın daha ucuz satıldığını izleyeceksiniz.
Daha iyi anlaşılabilmesi bakımından, kıyaslama sonuçlarını ülke adları, kıyaslama tarihleri ve hangi oranlarda pahalı çıktığımızı özetleyeceğim.
Ayrıca güncel kurdan,döviz bazında asgari ücret kıyaslamaları da aşağıda yer alacak. Ülke adlarını tıkladığınızda da detaylara ulaşma imkânınız olacak.
- 25 Haziran 2024 tarih ve 15 numaralı Macaristan kıyaslamasında, % 28 pahalıyız. Asgari ücret Macaristan’da 700 euro, Türkiye’de 486 euro’dur.
- 24 Eylül 2024 tarih ve 16 numaralı Bulgaristan kıyaslamasında, % 45 pahalıyız. Asgari ücret Bulgaristan’da 475 euro, Türkiye’de 448 euro’dur.
- 16 Haziran 2025 tarih ve 17 numaralı Yunanistan kıyaslamasında, % 29 pahalıyız. Asgari ücret Yunanistan’da 968 euro, Türkiye’de 484 euro’dur.
- 11 Haziran 2025 tarih ve 20 numaralı Hollanda kıyaslamasında, % 15 pahalıyız. Asgari ücret Hollanda’da 2.506 euro, Türkiye’de 467 euro’dur.
- 15 Eylül 2025 tarih ve 22 numaralı Macaristan kıyaslamasında, % 33 pahalıyız. Asgari ücret Macaristan’da 727 euro, Türkiye’de 459 euro’dur.
- 28 Eylül 2025 tarih ve 23 numaralı İtalya kıyaslamasında, % 32 pahalıyız. Asgari ücret İtalya’da 1.300 euro, Türkiye’de 451 euro’dur.
- 1 Aralık 2025 tarih ve 25 numaralı Belçika kıyaslamasında, % 25 pahalıyız. Asgari ücret Belçika’da 2.070 euro, Türkiye’de 452 euro’dur.
- 15 Aralık 2025 tarih ve 26 numaralı Polonya kıyaslamasında, % 13 pahalıyız. Asgari ücret Polonya’da 830 euro, Türkiye’de 452 euro’dur.
ABD’ye ait kıyaslamaları da buraya almazsak eksik kalırdı. Zira SAGP’ye dayalı küresel dolar hesaplaması, doların sahibi olan ABD’nin fiyatları temel alınarak yapılır. Yakında bu da karşımıza çıkacak ve muhtemelen fiyatlar düzeyinin bizde daha düşük olduğu ve bu sayede SAGP’ye göre gelirimizin arttığı görülecek!
- 16 Mayıs 2023 tarih ve 13 numaralı ABD kıyaslamasında, % 25 pahalıyız. Asgari ücret eyalet ortalaması ABD’de 1.800 dolar, Türkiye’de 436 dolar’dır.
- 3 Haziran 2024 tarih ve 14 numaralı ABD kıyaslamasında, % 28 pahalıyız. Asgari ücret ABD’de 2.020 dolar, Türkiye’de 528 dolar karşılığıdır.
- 2 Temmuz 2024 tarihli “Yerli mallara uzaktan bakış” başlıklı yazımızda, ABD’deki bir Türk market ile aynı ürün listesini birebir kıyasladık.
İlginçtir, kendi ürünlerimizde bile ek lojistik maliyete rağmen pahalı kaldık.
Eski yıllara giderek ucuz çıktığımız bir örnek aradık ve bulduk. Bunun da nedeni fiyat düzeyimiz düşük çıktığında bile, aradaki büyük gelir farkının satın alma gücü üretemeyeceğini göstermek içindir.
- 20 Eylül 2022 tarih ve 12 numaralı Avrupa’nın en pahalı ülkesi olan İsviçre kıyaslamasında % 25 ucuz çıkmışız. Asgari ücret İsviçre’de 3.200 euro, o tarihte Türkiye’de 302 euro karşılığıydı.
İşte asıl gerçek; devreye çok farklı olan iki gelir düzeyi girdiğinde, düşük seviyede olana ait satın alma gücünün nasıl buharlaştığıdır.
Biraz daha açayım; İsviçre vatandaşı bu küçük alışverişi ayda 158 defa tekrarlama imkanına sahipken, aynı alışverişi bizim tüketicimiz 18 defa yapabilmektedir. Aynı tarihte İsviçre’nin 87.087 dolarlık kişibaşı geliri de (bizimkinin 9 katı) benzer şeyleri söylüyor zaten…
İşte bu nedenlerle SAGP benim fazla dikkate aldığım bir ölçü değildir.
Sonuç olarak; son yıllarda sürekli şekilde pahalı kalmışız. Yukardaki her iki Macaristan kıyaslamasında da görüldüğü gibi (Haziran 24 / Eylül 25) sonuçlar birbirine yakın çıkmıştır. Keza her iki ABD kıyaslamasında da (Mayıs 23/ Haziran 24) durum aynıdır. Hepsi bu kadar da değil!
Türkiye’de asgari ücretliler ile bu ücretin bir miktar altında ve bu ücretin yüzde 20’sine kadar üzerinde ücret alan çalışanlar toplamın yüzde 62.5’ini oluşturuyor. Bu da asgari ücreti ortalama ücret haline getiriyor. Fiyat seviyesinin yüksekliği bir yana 10 sene önce Avrupa’da Türkiye’den euro cinsinden düşük asgari ücreti olan 14 ülke varken, 2025 yılında sadece 2 ülke kalmıştır. Bunlar Arnavutluk ve Bulgaristan’dır. Kaldı ki Avrupa’da, çalışanlarının yaklaşık yüzde 4’ü asgari ücret civarında gelir elde etmekteler (DİSK-AR).
Yani nereden bakılırsa bakılsın, buradan yeterli satın alma gücü çıkmaz.
Hadi istatistiği kenara bırakarak bir de yaşadıklarımıza bakalım. Yıllar önce alışveriş için komşu ülke vatandaşları ülkemize gelirlerken, son yıllarda bizim vatandaşlarımızın o ülkelere alışverişe gittiklerini bilmeyen var mı?
İstanbul, Çanakkale ve Bursa gibi şehirlerdeki seyahat acenteleri, Yunanistan sınırımıza yakın Dedeağaç’a günübirlik süpermarket turları düzenliyorlar. Yaklaşık 50 euro karşılığında (bilet ve çıkış harcı dahil) Türk vatandaşları Lidl, Jumbo ve Metro gibi zincir mağazalardan alışveriş yapabiliyorlar. Kendi araçları ile gidip bagajı dolduranların sayısı da oldukça fazladır…
Karar sizlerin; şaşırmakta haksız mıyım?
